Geloof en Politiek
kruispunt tussen politiek en geestelijk leven

een vraaggesprek door Explorefaith.org met Marcus Borg

Explorefaith: Is het mogelijk 'n Christen te zijn en zich niet met politiek bezig te houden? M.a.w. vereist ons Christen-zijn van ons dat we actief betrokken zijn bij sociaal-politieke zaken als gerechtigheid en politieke verhoudingen in de samenleving?

Marcus Borg: Het spreekt voor zich dat iemand Christen kan zijn zonder zich al te veel met politiek bezig te houden. Ik stel me zo voor dat er bijvoorbeeld religieuzen in kloosters wonen die nooit stemmen en die op geen enkele wijze bij de politiek betrokken zijn, behalve misschien in hun gebeden. Het is dus zeker mogelijk als Christen niet politiek betrokken te zijn. Toch denk ik dat voor iemand die deel uit maakt van de samenleving en die 'n bepaalde volwassenheid in het christelijke geloof heeft bereikt, er 'n politieke dimensie aanwezig zou moeten zijn.

De politieke dimensie van de Bijbel maakt minstens de helft uit van het bijbels getuigenis. Ik zou dus willen zeggen dat 'n volwassen geloof minimaal zou moeten bepalen hoe men stemt. Ik stel dus niet slechts dat een volwaardig christen behoort te stemmen, maar dat het vooral zou moeten bepalen hoe men stemt. Het zou ons stemgedrag moeten bepalen in de richting van economische rechtvaardigheid en zorg voor het welzijn van de armen en degenen die aan de rand van de samenleving staan.

Zowel onder christelijke als niet-christelijke delen van de bevolking in de Verenigde Staten treft men 'n onrealistisch begrip aan hoe vrijgevig men is t.o.v. de rest van de wereld. Het nuchtere feit is dat van de geindustrialiseerde landen we procentueel het minst uitgeven voor humanitaire doeleinden. Een volwassen christelijk geloof veronderstelt bezorgdheid van onze regering t.o.v. de rest van de wereld, in humanitaire zin en eveneens door 'n grote terughoudendheid in het gebruik van onze invloed als super-power. Bovendien zou ons christen-zijn moeten bepalen hoe we stemmen in de verkiezingen van schoolbesturen, 'n kwestie van gerechtigheid, want de helft van de bevolking (VS) met de laagste inkomens heeft openbaar onderwijs als enige keuzemogelijkheid.

Ik zou dus willen stellen dat 'n volwassen christen-zijn, die het volledige bijbels getuigenis serieus neemt, zich uitermate bezorgd moet betonen over de politieke gang van zaken in ons streven naar een rechtvaardiger maatschappij.
Het gaat daarbij niet alleen maar om liefdadigheid.
Het gaat evenzeer over zaken als belasting en gezondheidszorg, over alle maatschappelijke verhoudingen, die uiteindelijk ook politieke verhoudingen zijn.

Explorefaith: Christus aanvaarden als persoonlijk Heiland is voor velen 'n kernbegrip in het geloof, en het verder voeden van die persoonlijke relatie krijgt aldus de hoogste prioriteit. Is er meer nodig dan dat?

Marcus Borg: Christenen hebben het dikwijls over het aannemen van Jezus als persoonlijke Redder en Heiland. En ik ben het daar mee eens, dat is van wezenlijk belang. Ik voeg er echter aan toe dat 't van evengroot belang is Jezus als politieke Redder en Heiland te aanvaarden. Wanneer we Jezus ook als politieke Redder en Heiland kunnen aanvaarden heeft dat invloed op onze visie hoe we de verdeling van de welvaart in de samenleving benaderen. Het heeft invloed op de vraag of, en onder welke omstandigheden, het voeren van oorlogen gerechtvaardigd is. Als we Jezus navolgen als persoonlijke Heiland krijgen we dus maar de helft van zijn boodschap mee. Het gaat net zo zeer over het navolgen van Jezus als politieke Heiland.

Explorefaith: Hoe kunnen we geloof en politiek integreren zonder verdeeldheid en polisarisatie te veroorzaken, t.o.v. degenen wiens denkbeelden eveneens zijn gebaseerd op het evangelie, maar die er volkomen andere politieke denkbeelden op na houden?

Marcu Borg: Moeilijke vraag. Om maar eens 'n extreem voorbeeld te gebruiken, dat ik overigens niet van toepassing acht op het hedentendaagse Amerika: in het Duitsland van 1930 waren er christenen die het helemaal met Hitler eens waren, maar er waren er ook die zo hun twijfels hadden, en weer anderen die scherpe kritiek op hem hadden. Stel je voor dat we zouden zeggen: "Terwille van de vrede in de kerk, moeten we het maar niet over Hitler hebben." Ik denk dat dan onze reactie zou zijn: "Maar dat is een zaak van levensbelang."
In de kerk in de VS worden we met vragen geconfronteerd als: "Is het geoorloofd voor de VS om oorlogen te beginnen?" Als daar onder christenen meningsverschil over bestaat, dan moet daar door christenen over gepraat worden, het gaat niet op om terwille van de lieve vrede in de kerk 'n dergelijke vraag dan maar aan de kant te schuiven. Het is een kwestie waar vele duizenden levens mee zijn gemoeid; de christelijke moraal, evenzeer als het nationale belang, onderstreept dit als een levensbelangrijke vraag. Vragen als deze kunnen besproken worden in het kader van kerkelijke diensten, in gezamelijk gebed, binnen de vertrouwde kerkelijke traditie, zodat we zowel van linker- als rechterzijde onze politieke denkbeelden kunnen toetsen aan de geest van het evangelie en de kerkelijke stem. Onze persoonlijk mening over politiek moet worden onderworpen aan de criteria van de heilige geest.

Explorefaith: Zijn er voorbeelden te noemen van mensen die op die manier te werk gingen en tot nieuwe inzichten kwamen?

Marcus Borg: Tot op zekere hoogte zag ik dat in gesprekken over de rol en de positie van homoseksuele en lesbische leden van de kerk. Er waren er die hun mening baseerden op wat ze dachten dat het de kerkelijke leer was, die van gedachten veranderden na gesproken te hebben met de ouders van deze kerkleden en met hen zelf.
Ik heb nog geen gesprek meegemaakt om christenen te verenigen die heel verschillend denken over het huidige buitenlandse beleid van de VS.

Explorefaith: Hoe kunnen we er toe bijdragen dat christelijke politiek ook in werkelijkheid is gebaseerd op liefde en mededogen?

Marcus Borg: Mijn suggestie is dat mensen bijeenkomen, ongeacht het feit of ze het met elkaar eens zijn of niet, voor een Bijbelstudie van het Boek van Amos.
Waarom Amos? Omdat dit boek niet erg lang is; negen hoofdstukken, en omdat de politieke passie van de Bijbel in Amos duidelijker naar voren komt dan waar dan ook.
En als ik het heb over bijbelstudie, bedoel ik niet zomaar 'n eenmalig gebeuren; ik denk aan zes bijeenkomsten en de deelnemers zouden het boek Amos en haar hoofdstukken vers voor vers moeten doornemen. Twee hoofdstukken per keer gedurende vier bijeenkomsten, met 'n orientatie avond aan 't begin en 'n slotbijeenkomst rond de vraag:
"Maakt het enig verschil?" Een dergelijke bijbelstudie garandeert geenzins dat de politieke meningen die er gevormd worden God's geudkeuring wegdragen, maar er is tenminste een politiek gesprek op gang gekomen dat de bijbel er bij betrekt, en het niet slechts gaat om een aantal mensen die elkaar aanvallen met hun uitgesproken meningen.

Explorefaith: Waarom een boek uit het Oude testament en niet uit het Nieuwe Testament? Is daar een reden voor?

Marcus Borg: Ten dele omdat het Boek Amos zich zo nadrukkelijk bezig houdt met politiek, met weinig zaken die daar van afleiden, en omdat de profeten van het OT zich richten to een natie, een volk, Israel, dat nog een eenheid is.
Veel van het NT is gericht op kleine, verspreidde christelijke gemeenschappen in een groot aantal lokatie's rond de Middellandse Zee, waar het niet gaat om de vraag hoe we een samenleving in haar totaliteit kunnen struktureren rond geloof in God.
De profeten echter spreken tot een homogene samenleving.
Maar ook het NT heeft een politieke dimensie; twee van de bekendste zinsneden van het NT zijn van geloofs-politieke strekking. "Het koninkrijk God's" staat centraal in de boodschap van Jezus en tegelijkertijd is het een metafoor voor de eerste eeuw: "koninkrijk' was een politieke realiteit. Denk aan het koninkrijk van Herodes, het koninkrijk van Rome. En hier is Christus die spreekt over "het koninkrijk van God".
Voor zijn gehoor betekende dit: "het gaat hier blijkbaar om 'n ander kononkrijk dan dat van Herodes of van Rome."
Een andere bekende zinsnede uit het NT met diepe politieke en godsdienstige betekenis is: "Jezus is Here". Heer of Here was een van de titels van de keizer van Rome.
"Jezus is Heer", weigert die titel aan de keizer toe te kennen, en is daarmee 'n radicale kritiek op de keizerlijke machtsuitoefening in die tijd.
In haar totaliteit is het NT 'n krachtmeting tussen de heer-schappij van Christus en die van de keizer, de heer van het keizerrijk. Het NT heeft dus wel degelijk een politieke dimensie. Tegelijkertijd vinden we in Amos een heel belangrijke samenvatting, hetgeen dit boek zo geschikt maakt voor bijbelstudie in groepsverband.

Explorefaith: Zouden we dus kunnen stellen dat 'n geestelijk ingesteld iemand, ook 'n politiek ingesteld persoon is?

Marcus Borg: In de Bijbel, zowel in het Oude als Nieuwe Testament, zien we het persoonlijke en het politieke als de twee afbeeldingen op hetzelfde muntstuk. Met slechts een van die afbeeldingen heb je geen muntstuk. Een individueel christen op weg naar geestelijke volwassenheid is zich bewust van de persoonlijke dimensie en is zich soms pas veel later, soms ook nooit, bewust van de politieke dimensie.
Niettemin gaan beide hand in hand samen in de bijbel.

De bijbel gaat niet alleen over onze persoonlijke relatie met God, met zo hier en daar wat sporadische politieke kanttekeningen. De bijbel is van kaft tot kaft een politiek boek.

Het verhaal van het volk van Israel begint met de Exodus uit Egypte. Waar gaat het daar om? Het gaat over een bevrijding van een onderdrukkend economisch systeem, een bevrijding van een systeem van politieke overheersing, en een bevrijding in godsdienstige zin. Op dezelfde manier spreken de profeten in Israel. Indringende, door God geinspireerde, geluiden van religieus-sociaal protest tegen het koninkrijk en de aristocratie in die tijd.
Vervolgens spreekt Jezus over het Koninkrijk God's; Paulus zegt: Jezus is Here; het boek Openbaring gaat over de strijd tussen de heer-schappij van Christus en die van het keizerrijk. Van begin tot einde is de bijbel dus een volkomen politiek document, evenals het bedoelt te gaan over onze persoonlijke relatie met God.

 

bron: explorefaith.org
vertaling: Robert Poort

Juni - 2006