De Vlaamse krant De Standaard presenteerde een serie artikelen rond de Amerikaanse presidentsverkiezingen getiteld: "De Standaard in alle staten", met o.a. deze interessante bijdrage van Wilfried Decoo:

Een brokje geschiedenis

Indian Summer in Utah. Vorige week een stevige winterprik: de bergtoppen van de Rockies liggen er al besneeuwd bij, terwijl de flanken rood en geel kleuren. Daarop nu een stralende zon. 's Middags loopt het op tot 20 graden Celsius. Ik doceer hier al jaren aan de Brigham Young University (naast een deelopdracht in Antwerpen).

In de valleien, aan hagen en omheiningen, op gazons, hier en daar politieke "signs". Het rode republikeins overweegt: McCain, McCain, en andere rood-getinte namen voor de lokale verkiezingen. Dit is Republican country. Utah heeft de (on)eer de meest Republikeinse staat van alle Staten te zijn. Wat maakt dat McCain noch Obama, noch zelfs een van de mindere goden, hier campagne komen voeren. De zaak is toch al verkocht. We zijn geen battle-state.

Maar er roert wat. De democraten zijn aan een opmars bezig, ook al is die nog mini. Zin in een woordje geschiedenis?

Vrouwenstemrecht al in 1870

In 1847, toen dit onontgonnen "wild west" gebied nog tot Mexico hoorde, streken hier de mormonen neer, wegens hun geloof verjaagd uit het Oosten. Met golven van duizenden pioniers bouwden ze een godverlaten regio (zo groot als Frankrijk) uit tot hun toevluchtsoord. Politiek hadden ze niet nodig: de kerk zorgde voor een theocratisch-economisch systeem. Tot er na jaren meer niet-Mormonen kwamen, vooral goudzoekers en mijnwerkers - bijna allen vrijgezellen. Die stichtten de "goddeloze" Liberal Party, waarop mormonen in 1870 als tegenzet de People's Party oprichtten. Met een onoverwinnelijke troef: vrouwenstemrecht. De suffragettes in het Oosten juichten die wereldprimeur toe. Maar daar stonden de liberale vrijgezellen. De mormoonse People's Party haalde makkelijk 80 tot 90% van de stemmen. Het plezier duurde echter niet lang. De polygamie, die de mormonen toen toelieten, zorgde voor zo'n hetze en veroordelingen vanuit Washington, dat de kerk uiteindelijk moest buigen. Om te overleven werden én polygamie én de People's Party in 1890 afgeschaft.

De twee klassieke Amerikaanse partijen, Democraten en Republikeinen, deden nu hun intrede in Utah. Maar de mormoonse kerkleiding speelde het geniaal. Het verhaal gaat dat op een zondag in alle parochies de gelovigen deze opdracht kregen: wie links van de middengang zat, was vanaf nu republikein, wie rechts zat democraat. En zo behield de kerk in beide partijen een flinke meerderheid, want Utah was nog altijd overwegend mormoons.

Waarom nu zo Republican?

Tot de jaren 1970 zag Utah dan ook een golvende afwisseling: het ene decennium iets meer Rep, het andere iets meer Dem. De verkozenen waren nagenoeg altijd mormonen. Maar rond 1970 veranderde het plaatje. Nieuwe thema's verdeelden beide partijen: feminisme, abortus, sexueel liberalisme. De conservatieve reflex van de gelovigen deed naar de Republikeinen overhellen. Maar er was meer: de democraten neigden steeds meer naar regeringsinmenging en staatsteun. Daar zijn mormonen afkerig van. In hun levensfilosofie staan zelfwerkzaamheid en onafhankelijkheid centraal. Democraat Bill Clinton deed er schep bovenop: een deel van Utah's prachtige natuurgebieden plaatste hij onder "federaal" toezicht. De dief! En zo komt het dat tot 75% van Utah Republikeins stemt.

Dat overwicht is niet naar de zin van de mormoonse kerkleiding. Die geeft al jaren signalen dat ze het oude evenwicht verkiest, maar ze mag zich niet met politiek moeien om haar tax-exempt status niet te verliezen. Bij het naderen van elke verkiezing wordt een brief van elke kansel voorgelezen: "strict neutrality, no politics in any church building". Maar via omwegen sijpelt het wel door: "You can be both a good Mormon and a Democrat". Voorbeelden te over: zo is Harry Reid, majority leader van de Amerikaanse Senaat, een van de machtigste politiekers, aartsvijand van president Bush, een mormoon. De Republikeinse kant kent natuurlijk ook zijn mormoonse topfiguren, zoals Mitt Romney, presidentskandidaat die het moest afleggen tegen McCain.

Democrats on the move

Toch merk je verschuivingen. De "morele" argumenten om voor één partij te kiezen maken plaats voor economische zorgen. De hechte samenwerking hier tussen de mormoonse en de katholieke kerk op humanitair vlak, ten behoeve van illegalen en vluchtelingen, maakt mensen opnieuw gevoeliger voor sociale problemen. "Jesus was a Democrat" is een slogan die het geweten aanspreekt. In de buurt waar ik woon vertegenwoordigt iemand als Claralyn Hill, democratisch kandidaat voor een zetel in de Utah-House of Representatives, die tendens: advokaat, toegewijde mormoonse kerkleidster, en sterk sociaal geëngageerd. Haar "signs" zie je her en der voor huizen in onze stad. Eindelijk wat meer blauw tussen het rood.

 

bron: De Standaard Online 14 oktober 2008