Waar leefden de volkeren van het Boek van Mormon?

Het Boek van Mormon is voornamelijk het relaas van een groep Israëlieten die tijdens de regering van koning Sedekia, omstreeks 600 voor Chr. - d.w.z. kort voor de val van Jeruzalem - het land uittrok, en na lange omzwervingen belandde in wat nu Amerika heet, als het ‘volk van Nephi’. Eigenlijk gaat het zelfs om drie migraties, want een andere groep stak al veel eerder naar Amerika, en wel rond de torenbouw van Babel, een evenement dat niet precies te dateren valt; zij worden de Jaredieten genoemd. De derde groep, de Mulekieten; zij worden door de Nephieten, in Amerika aangetroffen; hoe en wanneer zij naar de Nieuwe Wereld zijn gekomen, vertelt het verhaal niet. Aangezien wij verreweg het meeste weten over de Nephieten, kan de vraag waar zij nu eigenlijk hebben gewoond, het beste voor hen worden beantwoord. Joseph Smith, die het boek vertaalde, gaf aan dat de Nephieten vermoedelijk ergens in de landengte van ‘Darien’ zouden zijn geland, d.w.z. ten noorden van Panama. De belangrijkste aanwijzingen komen uit het boek zelf: het geeft niet alleen een precieze jaartelling, maar ook vele details over de geografie; vooral de – vele – oorlogen en wat verkenningstochten vormen de sleutels voor de geografische plaatsing. De vroegste interpretatie – ook die van Joseph Smith - was dat de afstammelingen van deze migraties beide deelcontinenten geheel bevolkten, Noord- en Zuid Amerika, en dat alle inheemse volken – ‘indianen’ dus – van deze drie migratie afstamden.

Gedetailleerde lezing van het boek geeft echter anders aan; de gangbare theorie tegenwoordig is dat zij geleefd hebben aan weerszijden van een landengte op een veel kleiner gebied, nl. zo groot als Nederland en België samen. De locatie die het beste past is de landengte van Teohuantepec, in wat nu Zuid Mexico en Guatemala is. In de beschreven periode, 600 voor Chr. – 400 na Chr. was dit het gebied van de ‘vroeg-klassieke’ Maya cultuur, waar zij dus deel van moeten hebben uitgemaakt. Archeologisch is daar, afgezien van een enkele gebeeldhouwde steen met scènes waarover het boek verhaalt, weinig van terug te vinden; maar uiteindelijk is er van de Nephitische beschaving ook niets over gebleven, zo blijkt uit het boek zelf.

Inmiddels is vanuit de archeologie van Amerika bekend dat de mens het Amerikaanse continent al veel eerder was binnengetrokken over de Beringstraat (toen die nog droog lag), lang voor de zeereizen van het Boek van Mormon. Het boek noemt die andere mensen niet direct, maar hun bestaan valt bij nauwkeurige lezing wel uit de tekst op te maken. De term ‘Lamanieten’, oorspronkelijk een afsplitsing van de Nephieten, krijgt de betekenis van ‘de anderen’, inclusief de oorspronkelijke bewoners. Individuele teksten in het Boek van Mormon spreken wel over de ‘Lamanieten’ in termen van het broedervolk, maar refereren daarmee aan alle andere volken van hun omgeving.

De laatste jaren is dit archeologisch onderzoek krachtig ondersteund door vergelijkend genetisch onderzoek van mitochondrisch DNA (dat alleen via de moeder vererft) en Y-chromosoom DNA (dat alleen via de vader vererft). Voor de indiaanse groepen levert dit een duidelijke afkomst op vanuit Azië, en dus via de Noordelijke landroute, iets dat antropologen uit antropometrisch onderzoek overigens al wisten. Genetische afkomst uit het Midden Oosten zou in het DNA-onderzoek slechts blijken in de z.g. X-lijn (alle lijnen hebben namen gekregen); deze lijn geeft nl. wel verwantschap aan met het Midden-Oosten, maar de tijdsperiode geeft een probleem: de genetische lijn is, volgens de standaardberekening van de mutaties, veel ouder dan de geschiedenis van het Boek van Mormon. Hoe dan ook, gezien de kleine omvang van het Nephitische volk en vooral gezien het feit dat er niemand van overbleef, is de afwezigheid van hun genetische nalatenschap niet verwonderlijk.

De conclusie op dit moment is dan ook: de woonplaats van de Nephieten in een (beperkt) gebied van Zuid-Mexico en Guatemala is de meest waarschijnlijke optie, en deze is archeologisch en genetisch weliswaar niet bewezen, maar evenmin weerlegd. Echter, net zoals men de Bijbel niet mag lezen als een geschiedenis van de wereld, is het Boek van Mormon niet als een geografische studie geschreven, maar als een getuigenis van Gods handelen met de mens, en vooral als een tweede getuige van Jezus Christus. De geestelijke inhoud staat voorop, de geografie is slechts een – voor sommigen boeiende – speculatie.

Wouter van Beek

 

 

Lees meer artikelen van de hand van Wouter van Beek.