Boeken in het Nieuws

 

“ Faith, I tell them, is a mystery, elusive to many, and never easy to explain.”

The 19th wife  

Historische roman, fictie, VS, 2008, Swan Books, David Ebershoff.

 

 

Boekbespreking door George Tuffin

De roman is in twee delen te verdelen. Een detective-verhaal over een homoseksuele jonge man, Jordan Scott, die zijn moeder wil vrij krijgen uit de Utah gevangenis. Zij wordt er echter van beschuldigd haar echtgenoot te hebben vermoord. Hij was de raadgever van de moderne profeet van de zoveelste mormoonse sekte (The Mormon First). Samen met zijn hond en een jeugdig weggelopen sektelid gaat hij op zoek naar de ware dader van de bloedige moord. Het verhaal speelt zich af in Salt Lake City, St. George en het woestijndorp waar “The Mormon First” hun bolwerk hebben en waar vriend en vijand constant in het oog wordt gehouden door vriend en vijand (de vriendelijke postbeambte, een winkeljuffrouw en de lokale politie.

Het overgrote tweede deel van de roman springt regelmatig naar het oude Salt Lake. Ooit was daar een mormoonse profeet die 56 vrouwen had. Historici twijfelen aan die cijfers. Maar de kerkelijk archieven liegen er niet om. Het aantal vrouwen wordt dan maar zeer voorzichtig tussen de 19 en de 27 geschat. Alhoewel het een heet hangijzer blijft, want de negentiende en de zeventwigste vrouw (beide bekende boeken onder de HLD) zou wel eens één en dezelfde vrouw kunnen zijn.

Dit gedeelte vertelt het leven, het wel en wee, van Ann Eliza Young. Zo handelt het boek voor het grootste gedeelte over de 19 de vrouw van Brigham Young. De enige echtgenote die het waagde om een echtscheidingsprocedure tegen de profeet op te starten en de kerk verliet om haar bewogen levensverhaal te vertellen.

Zij was geen dolle mina, maar een geharde dochter van een stugge pioniersvrouw. Haar vader broeder Webb was een zeer bekend wagenmeester, smid van beroep en verwaardigde de eerste wielen voor de huifkarren die naar het Westen gingen. Onder Brigham bouwde hij een eigen zaak op en werd een vrij welstellend heerschap. In Winter Quarters ging hij terug aan de slag om Brigham Young te steunen met zijn productie aan karren en het opvangen van nieuwe HLD.

In Salt Lake City werd Ann Eliza Young door Brigham Young benaderd om zijn nieuwe vrouw te worden. De eerst keer kon zij het verzoek afslaan. Maar de gevolgen bleven niet uit. Samen met haar moeder werd ze van SLC naar de woestijn verbannen om daar een oorspronkelijke gemeenschap te gaan ondersteunen. Vader Webb werd op zending geroepen naar Engeland en moest nieuwe zielen bekeren en deze naar Zion loodsen.

Toen er meer Britse emigranten zich bij de kerk aansloten en de trek naar Zion maakten, kreeg de ondersteunende kassa voor de reizende pioniers in SLC een financiële aderlating. Het geld geraakte op en men moest tijdig snoeien in de uitgaven aan huifkarren. Daarom waren de Britten genoodzaakt hun trektocht te maken met kleinere karren, de zogenaamde handkarren. Dat was een geweldige opdoffer voor broeder Webb. Hij had gehoopt zijn Britse en Ierse soortgenoten een goede en stevige huifkar te kunnen aanbieden en zo belanden we even in één van de donkerste verhalen uit de HLD geschiedenis. De trek naar het Westen liep niet over rozen. Door de vroege winter werden vele handkar-families ziek, vermoeid, uitgeput en stierven langs de weg naar hun utopische beschermplaats.

De tweede keer dat Brigham Young haar in het oog krijgt aanvaard ze haar lot als de 19 de vrouw in het natuurlijk polygaam bestel van die tijd. Maar heel lang zal het huwelijk niet stand houden. Haar vrije wil wordt regelmatig onder druk gezet. Ze ziet het niet meer zitten, haakt af en de Deseret staat dadelijk in rep en roer. Door haar HLD soortgenoten word ze genegeerd en door haar huisonderwijzers (de oren en ogen van Brigham Young) bekritiseerd.

Maar ze is niet meer te stoppen. Ze wordt geholpen door een protestante dominee en een mooi-ogende generaal van het Amerikaanse Leger. Ze begint met een aantal lezingen over het polygaam en eeuwig huwelijk, schrijft een boek en reist heel de VS rond om haar woordje te doen. Het is duidelijk dat Ann op handen en voeten werd gedragen door buitenstaanders en vijanden van de kerk. Thuis werd ze als een verrader aanzien door de HLD gemeenschap. Maar voor de buitenstander wordt er eindelijk iets over de vrouwen van de profeet Young verteld.

Let op:het is een werk van fictie , schitterend gebracht, met de nodige humor en zelfkritiek. Maar de auteur heeft gaatjes moeten dichten daar waar er geen historische gegevens over bestaan. Ging Ann haar eigen weg en verdwaalde ze in de mist van het verleden. Of werd ze vermoord omdat zij het polygaam huwelijk aan de kaak had gesteld.? Daar zijn echter geen antwoorden voor.

Ook brengt David Ebershoff zijn boek zo dat het net uit het persoonlijk dagboek van Ann komt en aangevuld wordt met historische documenten uit de kerkelijke archieven, thesis-materiaal en interviews met de betrokken overlevenden van deze saga. Vreemd genoeg is vader Webb de link met de hedendaagse Mormon First, want hij is nooit monogaam gaan leven en stichtte zijn eigen sekte die trouw bleven aan het fundament van het meervoudig huwelijk.

Het gedeelte dat zich in onze tijd afspeelt verschilt duidelijk van de puriteinse toestanden van toen. Er wordt af en toe een stukje afgevloekt, homoseksuele taboes worden doorbroken. Maar onze heldhaftige jongeman bijt zich vast in de moordzaak en de moordenaar komt dan ook uit een zeer vreemde hoek kijken. Het is duidelijk dat men zal moeten kiezen tussen het monogaam of het polygaam stelsel. Men heeft soms genoeg aan één ware liefde (één vrouw) dan aan een misbruik van een heilig stelsel waar de mannen spijtig genoeg de kans krijgen om hun lusten bot te vieren.

Mijn persoonlijk getuigenis heeft er niet onder geleden. Maar, ik als moderne salon HLD ontdekte wel dat die mensen in Utah een zwaar leven achter de rug hadden. Eerst van Engeland naar Nauvoo en daarna richting Winter Quarters om door te zetten naar de woestijn die nog moest gecultiveerd worden om te kunnen bloeien als een roos. Geen klein bier, dus. En wat ben ik blij dat ik in de 20 ste eeuw geboren ben en in een moderne communicatieve kerk leef !

http://www.the19thwife.com/about.html