Strandwandelingen
Castricum aan Zee, waar de blanke top der duinen op zonnige dagen schittert in de zonnegloed, maar waar het ook op wat meer bewolkte dagen heel goed vertoeven is.
Twee silhouetten die langs het strand wandelen, er staat een stevige bries, de frisse zeelucht en het wijdse panorama doen 'n mens goed.
Broer en zus, Robert Poort en Ineke Eichelberg-Poort raken in gesprek tijdens lange wandelingen aan het Castricumse strand. Zij is katholiek, hij is mormoon.
In 'Strandwandelingen' praten Robert en Ineke vrijmoedig en openhartig over hun geloof, zoals alleen 'n broer en zus uit het zelfde nest dat kunnen...

Sterven en Eeuwig Leven

Ineke - Gisteren had ik weer een gesprek met de enige mormoonse bewoner van ons zorgcentrum Schalkweide (ongveer 80 jaar). Ze wordt nog iedere zondag opgehaald door mensen van haar gemeente, maar in het huis treft ze niemand die belangstelling heeft voor haar geloof. Als ze er al over begint, vinden mensen het vreemd en eng. Dit wordt nog versterkt doordat zij, als gevolg van Parkinson een starre gezichtsuitdrukking heeft en een beetje slepende manier van praten.
Ze vindt het geweldig als ik kom praten, vooral omdat ik haar verteld heb dat ik een mormoonse broer heb. Ze weet zelf heel veel van haar geloof en de achtergronden. Ze leest dagelijks stukjes uit het Boek van Mormon, dat de hele dag op tafel ligt.
Samen spraken we over alles wat de RK kerk gemeen heeft met de Mormoonse kerk: rituelen (verordeningen), het priesterschap (dat ook bij jullie niet voor vrouwen is weggelegd), het feit dat het beide wereldkerken zijn.
Mooi was dat ze aan onze gezamenlijke ziekenzalving heeft meegedaan, omdat ze nieuwsgierig was hoe dat in de Rk kerk in zijn werk gaat.

Rob - Wat fijn dat er in het zorgcentrum Schalkweide iemand is die op positieve wijze het 'Mormonisme' vertegenwoordigt. Doe haar de hartelijke groeten van me. Fijn ook dat de plaatselijke gemeente de moeite neemt om haar 's zondags op te halen. Vertel eens wat meer over de ziekenzalving en over wat ik me herinner als het Heilig Oliesel. Ik stel me ook zo voor dat in een zorgcentrum als Schalkweide, en vooral vanuit jouw geestelijke betrokkenheid daarbij, er altijd belangstelling bestaat van gedachten te wisselen over zaken als ouder worden, lijden , sterven en eeuwig leven.
Praten over sterven en hiernamaals is ook een heel goede manier om aan te geven op wat voor verschillende manieren mensen 'aan het geloven zijn', benadrukt ook nog eens de bekende tegenstelling tussen letterlijk en figuurlijk geloven. De titel van het klassieke werk van C.S.Lewis: "De Grote Scheiding", spreekt dan ook boekdelen, het is een van mijn favoriete boeken waarin de schrijver prachtig illustreert hoe we ons de overgangsfase naar het eeuwige kunnen voorstellen. De tegenstelling tussen letterlijk en figuurlijk geloven is helaas voor velen 'n probleem en heeft vaak een polariserende werking binnen religieuze groeperingen. Persoonlijk laat ik beide harmonieus in elkaar overvloeien, zo'n beetje als een symphonieorkest waar alle instrumenten aan bod komen, soms middels een solopartij, dan weer in een prachtig melodieus geheel. Ik benader alles symbolisch omdat dat altijd verhelderend en inspirerend kan zijn, en aanvaard alles letterlijk totdat e.e.a. absoluut niet meer houdbaar is. Tot op heden kan ik er een heel goed evenwicht bij bewaren, en ik voel me er prima bij. Ik denk ook glimlachend aan de uitspraak van Freek de Jonge: "Geloven is zeker weten dat je twijfelt." Ook geloven in het hiernamaals valt hieronder. We hebben de diepmenselijke behoefte aan een concreet hiernamaals en laten onze fantasie de vrije loop het eeuwige te 'creeren'. Sterven is inderdaad een kunst en vraagt derhalve om een kunstzinnige expressie en 'n levendige fantasie! Uiteindelijk weten we natuurlijk vrijwel niets van wat voorbijgaat aan de grenzen van het menselijke, maar er bang voor zijn of er niet over te speculeren en te fantaseren lijkt me funest voor de menselijke geest. Voor de meeste 'ongelovigen' is dat dan ook inderdaad het geval; men kan en wil zich niets voorstellen bij 'het doodgaan' en vindt de hele materie maar een 'morbide' aangelegenheid. Maar ook veel gelovigen hebben vaak geen behoefte er al te diep over na te denken, men laat dat liever aan de kerkelijke leiding over!
Ikzelf voel me heel gelukkig met de mormoonse 'vertrouwelijkheid' met de dood.
Als achteraf blijkt dat we ons hebben vergist over het hiernamaals (maar ik zou niet weten hoe dat zou moeten blijken) dan heeft ons fantasierijke geloof ons tenminste steun gegeven tijdens ons aardse bestaan. Ook de atheistische benadering van het sterven is in feite 'n geloof waar ik me ook best in vinden kan: sterven als een uitgebloeide bloem, wiens zaad achterblijft voor een volgende generatie in het volgend voorjaar, of tot voedsel voor een vogel. Als we er maar over blijven nadenken en speculeren, want op het moment dat we dat niet meer doen wordt het hier een wel heel dooie aangelegenheid.
De mormoonse 'genealogische' benadering met de daaraan gekoppelde tempelrituelen is een schitterend voorbeeld van hoe we onze genegenheid voor onze dierbare overledenen tot uitdrukking kunnen brengen. Elke genealoog, ook de niet-mormoonse, kan geestdriftig over zijn verbondenheid met de overledenen spreken, en de verordeningen die 'plaatsvervangend' in mormoonse tempels worden verricht, geven op prachtige wijze uitdrukking aan ons verlangen te mogen worden herenigd met onze geliefde ouders en voorouders, met alle mensen, en uiteindelijk met God.

Ineke - Ik zal, als reactie op jouw overweging over de overgang van dit leven naar een hiernamaals, iets vertellen over het zevende sacrament, wat in onze jeugd nog genoemd werd: het heilig Oliesel.
In de Oude kerk heette het sacrament: ziekenzalving, vandaar dat na Vaticanum II deze naam in ere hersteld is. De bisschop of priester wijdde deze olie. In ons bisdom Haarlem wordt op woensdag in de Goede Week de olie voor het hele jaar gewijd. Drie grote vaten staan voorin de kathedraal. De eerste bevat de olie waarmee de dopelingen gezalfd worden, de tweede bevat de olie voor de jongeren die gevormd worden (het heilig chrisma), en in het derde vat zit de olie voor de ziekenzalving. Vertegenwoordigers van elke parochie of kapel komen die olie in ontvangst nemen. In de paaswake op de vooravond van Pasen wordt die olie dan weer overhandigd aan de voorganger. In de paasnacht worden immers vanouds de doopleerlingen gedoopt en gezalfd. Zo is de RK liturgie een prachtig, zinvol en veelzeggend geheel waarin allerlei rituelen het mysterie van het geloof symbolisch uitdrukken en tegelijk het geloof versterken.
Maar nu verder over de ziekenzalving: in oude tijden namen de christenen die gewijde olie mee naar huis en gebruikten ze bij allerlei ziekten als medicijn. Ze zalfden zich ermee of dronken ervan. De bediening van de zalving was nog niet voorbehouden aan de priester, zoals nu.
De nadruk lag nog op de lichamelijke genezing, in de tweede plaats pas op de geestelijke uitwerking en op de vergeving van zonden.
Pas veel later komt dit sacrament in de sfeer van boete terecht. Er komt dus een belijdenis van zonden bij. En aangezien alleen de priester namens God zonden mag vergeven, mocht dus alleen de priester de ziekenzalving bedienen ( vandaar dat in de volksmond wordt gezegd: "Hij is bediend"). Tegenwoordig is het boete-aspect weer wat minder sterk. het gaat vooral om de steun en bemoediging van God, de ervaring van Zijn nabijheid, juist in pijn en lijden.
De belangrijkste bijbelse verwijzing naar het zalven van zieken staat in de brief van Jacobus (5, 14-15).
Het sacrament bestaat uit verschillende rituelen: handoplegging, zalving van hoofd en handen, vergeving en gebed. De ziekenzalving is gericht op leven. We vertrouwen de zieken toe aan God. Het kan zijn dat de zieke sterft en het nieuwe Leven tegemoet gaat, het kan ook zijn dat hij weer gezond wordt: het gaat in beide gevallen om leven.
Het sacrament kan zowel individueel aan zieken en stervenden als aan een hele groep mensen tegelijk worden toegediend.
Rob, wil je me nu vertellen hoe de zalving in jouw kerk in zijn werk gaat ? Ik weet dat bij jullie de rituelen geheim blijven ( de 'disciplina arcani': je dient te zwijgen over hetgeen je heilig is, een principe wat in de oude kerk al gold !), maar misschien kun je een tipje van de sluier oplichten ?

Rob - Opmerkelijk hoeveel overeenkomsten er zijn in de benadering van het zegenen/zalven van zieken. En wat een prachtige symbolische werking en helende versterking voor het individu! Allereerst, wat betreft de tempel-verordeningen: "zwijgen over hetgeen je heilig is" geldt vooral in situaties waar men in 't algemeen geen 'paar'len voor de zwijnen wil gooien' maar in een serieus gesprek lijkt me juist het omgekeerde het geval: begeesterd spreken over hetgeen je heilig is! Overigens bestaat er, ook en vooral onder Mormonen, een diepgeworteld misverstand over de geheimhoudingsplicht m.b.t. het tempelgebeuren. Tempelgangers verplichten zich slechts m.b.t. een heel klein deel van de tempel-verordeningen tot geheimhouding, voor het overige heeft men zichzelf vaak eigenlijk ongeschreven geheimhouding opgelegd, men ervaart dit als een zekere mate van eerbied voor de verordeningen. Aan de andere kant draagt deze zelf-opgelegde verplichting bij tot een totaal onnodige sfeer van geheimzinnigheid rond het tempelgebeuren. Soms ook voorziet 'n dergelijke opstelling in een bepaalde behoefte; als diepgelovige beschermer te zijn van exclusieve rituelen die oningewijdenen onthouden moet worden. Allemaal heel fijn, maar heeft weinig te maken met de realiteit van de tempel die juist uitnodigt tot nadere kennismaking en zelfs verlossing van dierbare overledenen! Het complete tempelgebeuren, inclusief de details die men heeft beloofd niet met anderen te delen, is overigens publiekelijk beschikbaar middels verschenen literatuur en zelfs op het Internet.

Het Mormonisme kent, maar dit staat volledig buiten het tempelgebeuren, verder het zegenen van zieken (met of zonder gewijde olie).