Nacht van het Geloof in Tilburg
door Twan van Lierop

(Brabants Dagblad 10 september 2007).

"Het ietsisme: niet kunnen geloven dat er niets is", vat prof. dr. Wouter van Beek deze nieuwe 'religie' samen. "Een ietsist is iemand die religieus is, maar die niet alles gelooft en daar een eigen invulling aan geeft. Dat geldt tegenwoordig voor de meerderheid van de mensen, ook van de katholieken. Echte atheïsten en fundamentalisten zijn er weinig."
Van Beek is vandaag een van de sprekers tijdens de Nacht van het Geloof. De hoogleraar religieuze antropologie probeert van een afstand en met verwondering naar de religieuze ontwikkelingen in Nederland te kijken. Onderzoek naar religiositeit in Afrika heeft hem geleerd dat ons idee over kerk en religie niet zo vanzelfsprekend is als we denken.
Wat hem onder meer opvalt is dat met name het christendom ons precies wil vertellen wat de 'Waarheid' is. "In geen enkele andere godsdienst is de geloofsbelijdenis zo belangrijk", zegt Van Beek. "Ik ken geen andere religie met een inquisitie en geen andere religie waar kerken wegens geloofskwesties uit elkaar gaan. Bij andere religies, zoals de islam, is de inhoud van het geloof minder belangrijk en gaat het vooral om het volgen van de juiste rituelen. Het gaat er niet om wat je gelooft, maar wat je doet."
In Afrika, volgens Van Beek het 'meest religieuze continent van de wereld', is het de gewoonste zaak als mensen twee of soms zelfs drie religies hebben. "Ze zijn in de stad moslim of christen, maar brengen thuis even gemakkelijk een offer volgens hun lokale godsdienst. Religie hoort in Afrika bij een bepaalde levenssfeer."
In dat opzicht ziet Van Beek een vergelijking met het hedendaagse ietsisme, al is er ook een groot verschil. "De zwakte van het ietsisme is dat het vooral een intellectueel standpunt is, waar mensen verder niets mee hoeven doen, behalve in tijden van nood. Het ietsisme is een geloof zonder rituelen. Toch is daar blijkbaar behoefte aan. Dat zag je bijvoorbeeld bij de cultus rond de dood van prinses Diana en bij het afscheid van André Hazes. Niet voor niets was dat in een stadion en stond de kist op de middenstip. Mensen vinden houvast in symbolen en vinden het minder belangrijk wat die betekenen. De behoefte om samen iets te doen is groter dan de behoefte om daarover na te denken."
Mensen keren zich volgens Van Beek af van de kerk, omdat die het geloof te veel wil beredeneren. ,"De kracht van de katholieke kerk zit in de rituelen, niet in de catechese. De God van theologen is bijna een wiskundige formule geworden. Ze noemen God de al-machtige, al-wetende en al-goede. God is gerationaliseerd tot iets abstracts, terwijl mensen juist behoefte hebben aan een relatie met een persoonlijke God. God is te veel op een afstand gekomen. Ik denk dat mensen dat persoonlijke proberen terug te vinden."
Van Beek pleit daarom voor een andere benadering. ,,Eerst doen, dán denken", luidt zijn advies. ,,We zijn niet alleen onze hersenen, we zijn ook ons lichaam. Dus laten we ophouden met al dat hersenwerk en meer gaan doen. Rituelen kunnen ons daarbij helpen, evenals de herontdekking van onze lichamelijkheid. Het is niet voor niets dat pelgrimstochten zo populair zijn. Dat is een manier om een vaag geloof handen en voeten te geven. Ik geloof er niets van dat religie aan het verdwijnen is. Religie blijft de sterkste en handzaamste vorm van zingeving."