Hij nam zijn leven toen het nog maar pas begon en lei het in de schaal der vrijheid. Hij offerde het met dezelfde blijheid waarmee hij door zijn jeugd gedarteld was. uit een gedicht van Yge Foppema

Helmuth Hübener

geboren: 8 Jan. 1925 te Hamburg
geexecuteerd: 27 Okt. 1942 te Berlijn

Helmuth Hübener was de jongste verzetstrijder in het Derde Rijk die ter dood werd veroordeeld door het 'Volksgerichtshof' en werd geexecuteerd.

Helmuth groeide op in een gezin dat zich niet met politiek bezig hield. Evenals z'n moeder en grootmoeder was hij lid van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. De naam Hübener kreeg hij van zijn stiefvader, 'n SS-officier.
Helmuth Hübener was lid van een padvindersgroep, maar werd nadat deze organisatie door de Nazi's werd verboden, lid van de Hitler-Jugend, waar hij zich overigens niet altijd thuis voelde i.v.m. de overdreven discipline, en ook had hij z'n bedenkingen tegen de 'Kristalnacht'. Helmuth had een afkeer van de maatregel die het Joden verbood deel te nemen aan godsdienstige bijeenkomsten, vooral toen ook zijn eigen kerkelijke gemeente zich daaraan moest conformeren.

Na z'n schoolopleiding begon hij in 1941 als administratief medewerker stage te lopen bij de sociale dienst in Hamburg (Sozialbehorde). Sommigen van de andere stagieres die hij daar ontmoette hadden een communistische achtergrond, en zij moedigden hem aan naar de verboden radiouitzendingen van de geallieerden te luisteren. Wanneer iemand op luisteren naar vijandelijke zenders werd betrapt, werd dit als hoogveraad aangemerkt. In de zomer van 1941 begon hij zelf ook naar de BBC-uitzendingen te luisteren en daarop gebaseerd schreef hij een aantal anti-fascistische pamfletten en voorzag zich van een groot aantal afdrukken daarvan. Middels de vlugschriften wilde hij mensen er van bewust maken hoe misleidend de officiele oorlogsverslaggeving was vanuit Berlijn, en hoe misdadig ook het beleid van Adolf Hitler, Joseph Goebbels, en andere Nazi's.

Helmuth Hübener schreef in de vlugschriften over de zinloosheid van de oorlog en hoe Duitsland uiteindelijk de oorlog zou moeten gaan verliezen. Hij schreef zelfs over mishandelingen zoals die onder de Hitler-Jugend voorkwamen.

In het najaar van 1941 slaagde hij er in drie van z'n vrienden over te halen mee te gaan luisteren naar de illegale radiouitzendingen: Karl-Heinz Schnibbe en Rudolf Wobbe die later collega's op z'n werk zouden worden, en verder ook Gerhard Duwer. Zij hielpen Helmuth bij de verspreiding van maar liefst zestig verschillende pamfletten, met informatie verkregen van de BBC-uitzendingen, stuk voor stuk uitgetypt op een schrijfmachine. De pamfletten vonden hun weg door geheel Hamburg, door ze stiekem op mededelingen-borden te prikken, in brievenbussen te schuiven, en in jaszakken te stoppen.

Begin Feb. 1942 werd Helmuth Hübener gearresteerd door de Gestapo op z'n werkplek in het Hamburgse 'Bieberhaus'. Achteraf bleek hij zijn te verraden door ene Heinrich Mohns, een partijlid die achterdochtig was geworden toen hij Helmuth pamfletten, in het Frans vertaald, zag geven aan krijgsgevangenen. Heinrich Mohns werd na de oorlog gevangen gezet, maar werd begin 1950 door het Bundesgerichtshof vrijgelaten.

De rechtszaak tegen Helmuth Hübener vond plaats op 11 Aug. 1942 aan het Volksgerichtshof te Berlijn. Hij werd schuldig bevonden aan samenspanning tot hoogverraad en verraad aan de vijand. Niet alleen werd hij ter dood veroordeeld, maar ook tot het permanente verlies van zijn burgerrechten. Op 27 Okt., hij was toen 17 jaar, werd hij onthoofd in de Plotzensee Gevangenis te Berlijn. Z'n twee vrienden, Schnibbe en Wobbe, die eveneens waren gearresteerd, kregen langdurige gevangenisstraffen van resp. 5 en 10 jaar.

Zelfs voor de Nazi's was het hoogst ongebruikelijk een jeugdige verdachte te berechten, laat staan ter dood te veroordelen, het gerechtshof echter vermeldde dat Helmuth een meer dan gemiddelde intelligentie bezat voor een jongen van zijn leeftijd. Volgens het gerechtshof duidde Helmuth's algemene ontwikkeling en politieke inzicht erop dat het een jongeman betrof met een intellectuele ontwikkeling die men normaliter niet aantrof bij leeftijdsgenoten. Om die reden, vermeldde het gerechtshof, diende Helmuth Hübener te worden gestraft als zijnde een volwassene.

Het was niet verwonderlijk dat Helmuth's advocaten en z'n moeder, in hoger beroep gingen in de hoop de doodstraf omgezet te krijgen in levenslange gevangenisstraf, maar dat ook de Berlijnse Gestapo in beroep ging was wel verwonderlijk. Volgens hen pleitte het voor Helmuth dat deze volledig had bekend en een grote mate van morele onbedorvenheid bezat. De Reichsjugendfuhrung wilde daar echter niets van weten. Ze verklaarde dat de doodstraf noodzakelijk was omdat de aktiviteiten van Helmuth Hubener een gevaar zouden betekenen voor het oorlogsstreven van het Duitse volk.
Op 15 Okt. 1942 werd het vonnis van het Volksgerichtshof bekrachtigd door het Nazi Ministerie van Justitie. Helmuth werd van dit besluit van het Ministerie pas op de hoogte gebracht om 13.05 uur op de dag va de excecutie, en werd om 20.13 uur onthoofd.

Vanwege zijn politieke aktiviteiten werd Helmuth door zijn kerk geexcommuniceerd, hetgeen enkele jaren na de oorlog posthuum ongedaan werd gemaakt.

Tegenwoordig is er in Hamburg een jongerencentrum en een wandelpad naar Helmuth Hübener vernoemd, het wandelpad verbindt de Greifswalder Strasse en de Kirchenweg in Sankt Georg.

De tekst van een van Helmuth's vele pamfletten:

"Duitse jongens! Kennen jullie het land zonder vrijheid, het land van terreur en tirannie? Jazeker wel, maar jullie zijn bang er over te spreken. Ze hebben jullie dermate geintimideerd dat je er niet over durft te praten uit angst voor represailles. Je hebt het al geraden; het is Duitsland - Hitler Duitsland! Door hun brutale taktiek van terreur tegen jong en oud, mannen en vrouwen, is het hen gelukt jullie om te vormen tot weerloze marionetten zonder ruggegraat".

(uit: Wikipedia: The Free Encyclopedia)

Karl-Heinz Schnibbe , Rudi Wobbe en de twee halfbroers van Helmuth: Hans en Gerhard Kunkel, emigreerden in de vijftiger jaren met andere Duitse emigranten naar Salt Lake City, Utah. Schnibbe verklaarde later: "Helmuth wilde de mensen aan het denken zetten; we waren echt niet zo naief dat we veronderstelden dat we Hitler op de knieen konden krijgen." Er waren er maar weinigen in die tijd die de moed hadden een eigen oordeel op na te houden, en nog veel minder die in verzet gingen.

Helmuth werd uiteindelijk gearresteerd en geexecuteerd voor zijn verzet, de kerk had hem inmiddels al geexcommuniceerd wegens: "gedrag onwaardig voor een lid van de kerk." Rudi Wobbe legde uit hoezeer de gemeentepresident destijds tegenwerkte omdat Hübener de typemachine van de gemeente had gebruikt voor een aantal pamfletten en twee andere kerkleden betrok in de distributie ervan. De gemeentepresident behoorde tot een groepje leden die daar bezwaar tegen hadden en deze excommuniceerde Hübener kort na diens arrestatie in 1942. In 1946 werd e.e.a. met terugwerkende kracht ongedaan gemaakt met de vermelding: "ten onrechte geexcommuniceerd".

Het aangrijpende verhaal van Helmuth Hübener gaf aanleiding tot een aantal films,artikelen en boeken. Het Mormoonse maandblad 'Sunstone' publiceerde in 1980 het artikel: "De Nieuwe Kleren van de Fuhrer - Helmuth Hübener en de Mormonen in het Derde Rijk" door Alan Keele en Douglas Tobler, waaruit de navolgende aanhalingen zijn genomen:

"In het evangelie volgens Markus gaf Jezus met een enkele zin aan waar de grenzen lagen tussen wereldse en godsdienstige zaken: "‘Geef dan aan de keizer wat van de keizer is en aan God wat van God is.’ (Mattheus 22:21) . Voor leden van de Mormoonse kerk blijkt het echter een voortdurend probleem te bepalen waar die grenzen nu wel precies liggen. De heiligen in de beginperiode van de kerk hadden dikwijls te maken met de uitdagingen van anarchistisch geweld dat niet door de overheid werd gecontroleerd. In onze tijd worden de heiligen juist met het tegenovergestelde dillemma geconfronteerd: hoe om te gaan met de eisen van een totalitair bewind, eisen die volledige en onvoorwaardelijke gehoorzaamheid afdwingen? Helmuth Hübener behoorde tot de vele Heiligen der Laatste Dagen die met dit dillemma werd geconfronteerd. Zijn handelswijze als oprecht Heilige der Laatste Dagen leidde uiteindelijk tot zijn executie wegens hoogverraad jegens de Duitse Staat. Deze ontwikkelingen moeten echter worden begrepen onder de omstandigheden waaronder ze plaatsvonden, 'n tijd van een grote mate van spanning en wantrouwen. De Gestapo had de gemeente bezocht, hetgeen bijdroeg tot de diepgewortelde angst van sommige leden die bevreesd waren voor het voorbestaan van de kerk en zelfs hun eigen leven. Verder waren er geen Amerikaanse kerkelijke autoriteiten die de lokale Duitse leiders konden adviseren in moeilijke tijden. Met zo weinig ervaring in kerkelijk bestuur, beschouwden sommigen de activiteiten van Hübener, niet als geestelijk en vaderlandslievend zoals Hübener ervoer, maar als een bijna misdadige minachting voor Mormoonse leerstellingen.
De Heiligen der Laatste Dagen in Duitsland waren niet gebrand op een confrontatie met hun nationale overheid, en volgden President Grant's advies (daartoe) gewillig op. Mormonen en Nazi's coexisteerden over het algemeen heel comfortabel. Sommige kerkleden zagen Hitler als een instrument in God's hand om de wereld voor te bereiden op het Duizendjarig Rijk. Vage overeenkomsten werden getrokken tussen de Kerk en de Nazi Partij met haar nadruk op aktieve betrokkenheid door ieder lid. De vrouwenafdeling van de Partij en de Hitler-Jeugd werden door sommigen gezien als maatschappelijk spiegelbeeld van de Kerkelijke Zusters Hulp Vereniging, de Jongemannen en Jongevrouwen, en de Padvinderij. Het vitale belang van 'Arische' afkomst gaf nieuwe betekenis aan genealogisch onderzoek. En ook de Fuhrer zelf, niet-roker, niet-drinkende vegetarier die voor niemand week in zijn wens naar absolute wetsopvolging en orde leek de belichaming van vele van de meest fundamentele waarden van de Heiligen der Laatste Dagen. ("The Fuhrer's New Clothes" door Alan Keele en Douglas Tobler - Sunstone Nov '80)

Hübener's opschrift voor "pamflet W" was: "De Stem van het Vaderland". De Gestapo beschouwde dit pamflet als "een poging het ondermijnende streven van de vijand op theologisch wijze te ondersteunen." Het betreffende pamflet leek inderdaad aan te tonen dat Hübener zijn verzet tegen de Nazi's zag als een noodzakelijke consequentie van zijn godsdienstige opvattingen.

MVG - Mormonen voor Vrede en Gerechtigheid, heeft alle begrip voor de vreselijke dillemma's waarmee geisoleerde mormoonse gemeenten werden geconfronteerd tijdens de Tweede Wereldoorlog. Uit: "Rondom de Tweede Wereldoorlog - De Geschiedenis van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen in Nederland en Vlaanderen:

"De zendingspresident merkte op, dat haat en wantrouwen de atmosfeer in alle wijken bedierf. Deze spanningen werden veroorzaakt door de tegenwoordigheid van twee politieke stromingen in de Kerk. De ene groep bestond uit leden die met de Duitse zaak sympatiseerden. De andere groep rebelleerde tegen het Duitse regime. Hoewel allen leden van de Mormoonse Kerk waren, weigerde elke groep om met een lid van de andere groep te spreken. Gedurende de vergaderingen zaten zij ieder aan een andere kant van de kapel. Als het sacrament eerst aan de sympatisanten werd aangeboden, weigerden hun tegenstanders (Nederlanders) dit, omdat zij geloofden dat het verkeerd zou zijn van het avondmaal te nemen met haat in hun harten."

Het aangrijpende verhaal van Helmuth Hübener is geen veroordeling van de heiligen in plaatselijke gemeenten van de kerk tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar werpt licht op de omstandigheden die tot de uitzonderlijke situatie leidde. Er komt wellicht een tijd in 'n ieders leven dat de oproep om de Heiland te volgen een bepaalde consequentie moet hebben. Je vraagt je af wat de laatste lofzang was die Helmuth zong samen met zijn broeders en zusters in zijn Hamburgse gemeente. Zou het "O zeg, wat is waarheid" geweest kunnen zijn?

De schepter ontvalt dra des dwing'lands hand, als hij tegen gerechtigheid
strijdt, maar d'eeuwige waarheid zal staan immer pal,
niets kan haar verand'ren of brengen ten val,
ze weerstaat zelfs de tand van de tijd.

(Heilige Lofzangen 179)

De originele Engelstalige tekst:

The sceptre may fall from the despot's grasp, when with winds of stern justice he copes
But the pillar of truth will endure to the last
and its firm rooted bulwarks outstand the rude blast
And the wreck of the fell tyrant's hopes

Hymn 272 - O Say, What is Truth?
( Hymns of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints)



Lees ook:

Three against Hitler: Questions for our Day
When does one stand up against a tyrannical government, when speaking out may cost you your life? What role should organized religion play when a once-free country becomes subject to tyrants who do not hesitate to crush all opposition? How should the Church at least at a local level deal with tyrannical governments: get along and survive, confront and perish, or some other path? Times and Seasons discussion (Jeff Lindsay).


Texte und Dokumentationen
Am 8. Januar 2005 wäre Helmuth Hübener 80 Jahre alt geworden. Er war der jüngste deutsche Widerstandskämpfer, der vom Volksgerichtshof mit 17 Jahren zum Tode verurteilt wurde. Es folgen Texte und Dokumentationen über ihn.

Boekbespreking van: Conserve
Conserve - is de titel van de eerste roman van een van Nederland's bekendste schrijvers: W.F.Hermans, een verhaal dat zich afspeelt in Salt Lake City. Alhoewel de inhoud van de roman op zich weinig van doen heeft met het Mormonisme, vergeleek de schrijver later in een interview het Mormonisme met het Nationaal-Socialisme. De boekbespreking gaat in op die beschuldiging.

Dietrich Bonhoeffer
Sommigen collaboreerden, anderen zagen lijdzaam toe...Dietrich Bonhoeffer verzette zich tegen Nazi-Duitsland. Bekijk de film, lees informatie, en meer...

April 2006 - Robert Poort