En ik zeg jullie je niet te verzetten tegen wie kwaad doet, maar wie je op de rechterwang slaat, ook de linkerwang toe te keren. (Matteüs 5:39)

President Gordon B. Hinckley moedigde "de leden der kerk nadrukkelijk aan tot aktieve deelname aan het politieke, bestuurlijke en maatschappelijke leven", "met evangeliebeginselen als uitgangspunt, en in samenwerking met anderen met een overeenkomstige visie". (zie de MVG beginselen)

De Linker Wang is kritisch en spiritueel verbonden met GroenLinks.
MVG is niet verbonden aan enige politieke partij, maar haar beginselen komen overeen met die van De Linker Wang en ze heeft daarom grote belangstelling voor haar publicatie's en aktiviteiten. MVG is voornemens om regelmatig materiaal over te nemen uit het tijdschrift: 'De Linker Wang'.

Bezoek de Internet-pagina's van De Linker Wang: http://www.linkerwang.nl/

 

MVG presenteert deze maand één van de meest indrukwekkende - niet kerkelijke - documenten van deze tijd:

Mildheid, mededogen en geweldloos communiceren

Oriëntatie op een mogelijk nieuw profiel van De Linker Wang

Chris Beuker, Hans Feddema en Bas Roufs

De Linker Wang was voor haar oprichters een christelijk platform, maar met de aantekening dat politiek handelen niet kan worden gelegitimeerd door het 'christelijk' te noemen. Het denken verandert met de tijd. Ook het denken over wat christelijk is en wat links is. Mensen vanuit andere religies dan het christendom zijn welkom en treden toe tot De Linker Wang. Het Conciliair Proces was een constante factor met begrippen als gerechtigheid, vrede en de heelheid van de schepping. Het vond weerklank in vooral protestantse kerken, maar veel minder in andere kerkelijke en spirituele tradities. Tijd daarom voor een oriëntatie op een mogelijk nieuw profiel van De Linker Wang.

Een verbondenheid met GroenLinks is er en zal blijven. Tegelijk is er behoefte aan een eigen identiteit, ook met het oog op werfkracht. De naam Linker Wang belooft immers iets. Een uitwerking daarvan is van belang, zeker nu in het proces van individualisering het denken over geloof en spiritualiteit en de praktische invulling daarvan in volle gang is. We zijn meer beweging dan platform.

We beginnen met de kracht van religie en spiritualiteit. Religie komt van het Latijnse woord religare, wat staat voor verbinden. Je kunt nauwelijks een beter woord bedenken voor het proces van menswording. Maar in de praktijk verstart religie vaak tot gestolde lava, regels of dogma's en het fundamentalistisch omgaan met oude teksten. Ook verwordt religie in plaats van een factor tot verbinding nogal eens tot een steunpilaar voor macht en soms oorlogvoering. Zo kwam religie lange tijd in een kwade reuk te staan. Dit ook door het beleid van (ex-)president Bush jr en zijn christelijk-fundamentalistische retoriek ter rechtvaardiging hiervan.

Stille kracht
Maar in Amerika met zijn twee gezichten is net als bij ons ook een ander christendom. Denk aan de spiritualiteit die een wezenlijke factor was in de bevrijding van de slavernij en later de zwarte burgerrechtenbeweging. Een spiritualiteit die kracht en zelfvertrouwen geeft en dat ook uitstraalt naar de samenleving. Ook naar talloze blanken. Denk aan de Quakers die zich inspanden voor afschaffing van de slavernij. Denk aan hen die zich later aansloten bij de beweging rondom Luther King of zij die op 4 november 2008 hun zegen gaven aan een progressieve zwarte presidentskandidaat.

De Linker Wang voelt zich op dezelfde manier verwant met religie als bron tot doorbreking van machteloosheid. En als een kracht om in contact te komen met onszelf: onze kern of eigenheid. Zo kunnen we adequaat in verbinding komen met de ander, de natuur en het Absolute. Spiritualiteit is de stille kracht op de achtergrond, als bezieling en oriëntatie.

Machteloosheid
Machteloosheid heeft zowel een politieke als een persoonlijke context. Aangaande het politieke komt al gauw de term onderdrukking van mens en natuur naar boven en bij het tweede angst. Het persoonlijke en het politieke staan overigens nauw met elkaar in verband. 'Zo wij zijn, is de samenleving', zei ooit een theoloog uit de vroege Middeleeuwen. 'Verander de wereld, begin bij je denken', is daarvan een moderne variant. De econoom Kees Kraaijveld schreef aan het begin van de kredietcrisis in weekblad VN: 'Wall Street zijn we zelf'. En de financieel journalist Adriaan Hiele stelde: 'Om de kredietcrisis te verklaren heb je meer aan psychologen, psychiaters, criminologen en gedragsdeskundigen dan aan economen'. Wanneer verdeeldheid, haat, geweld, jaloezie en begeerte onderdeel uitmaken van ons als persoon en van onze persoonlijke relaties, maken zij ook deel uit van (politieke) relaties tussen groepen mensen, volken en naties. Er is immers sprake van een collectief bewustzijn, dat het persoonlijke weerspiegelt. De angst in de wereld kunnen we daarom moeilijk aanpakken zonder ook stil te staan bij onze eigen angsten.

Bij machteloosheid is het zaak niet in de analyse te blijven steken, maar te ontdekken hoe een adequaat en strategisch antwoord te vinden. Liefst in de geest van yes we can. Niet van bovenaf dus, maar samen vanuit innerlijke kracht. De tegenpool van angst is liefde en een adequaat middel tegen onderdrukking lijkt geweldloosheid.
Het niet beschadigen, niet kwetsen en niet vernederen van anderen en van zichzelf is daarvan een wezenskenmerk. Geweldloosheid is vaak de strategie van de lange adem, maar is niettemin een positieve kracht met een enorme potentie. Ze is niet makkelijk, maar toch vaak toegepast, ook in de ergste dictatuur. Zij kan bogen op successen in bijvoorbeeld gewelddadige communistische regimes. De persoonlijke dimensie van geweldloosheid is soul-force, zelfaanvaarding en mededogen. Liefde als tegenpool van angst. Angst maakt klein en ontneemt mensen zelfbewustzijn. Als jij je zelf niet ziet zitten, als je niet een beetje innerlijke kracht of soul-force kunt opbrengen noch enig mededogen voelt voor verdrukten en vernederden, zul je minder gauw geweldloos stelling nemen tegen machteloosheid.

Mededogen
Over liefde als tegenpool van angst schrijft de apostel Paulus in een brief aan de Korintiërs: 'Zij is lankmoedig en vriendelijk. Liefde is niet jaloers, vervalt niet in grootspraak of in eigendunk. Ze gedraagt zich niet grof, ze is niet uit op eigen belang. Ze raakt niet beledigd, ze rekent het kwaad niet aan, ze verheugt zich niet in onrecht, ze vindt vreugde in waarheid. Ze kan alles verdragen, blijft hopen en geeft niet op'.
We zien hier een parallel met de bergrede van de Christus, waarin hij ons ondermeer oproept de vijand lief te hebben en degene die je op de ene (rechter) wang slaat ook de andere (linker) wang toe te keren. Zowel Mattheüs als Lucas vermelden dit. Het gaat hier om de geestesgezindheid en niet om de letterlijke tekst. Bovendien kunnen bij dat laatste vertaalfouten zijn opgetreden of onduidelijkheden in de oorspronkelijke tekst een rol spelen. De Duitse theoloog en ziener Johannes Greber meent dat. Hij voegt in zijn in de vorige eeuw uit het Oudgrieks opnieuw vertaalde Nieuwe Testament toe dat je van iemand een klap op je rechter wang kreeg omdat je 'door woordbreuk deze schade had berokkend'. Iets eerder staat ook: 'uw ja zij ja en uw nee zij nee'. Het zou dus niet om een willekeurige klap gaan zonder enige reden. Hoe dan ook, in beide gevallen is het een uitdaging koelbloedig te blijven en niet terug te slaan en zelfs de linker wang aan te bieden. En de zinnen over het liefhebben van de vijand vertaalt Greber als: 'Bekommer je liefdevol om degenen die je niet welgezind zijn. Spreek verstandig met hen die verwensingen tegen je uiten'.
Welke vertalingen ook juist zijn, de strekking van het verhaal is duidelijk: Het is van belang mededogen te hebben met de ander, ook als hij of zij zich misdraagt jegens jou, en de ander in elk geval mild en geweldloos te bejegenen. 'De ander' is vandaag, gezien de huidige overbevolking en industrialisatie, uiteraard ook de natuur.

Terugslaan
In discussies over een nadere profilering van de Linker Wang komen naast mildheid en mededogen (of compassie) gauw de begrippen geweldloze communicatie plus verzoening boven drijven. Dus het goed omgaan met elkaar en met de natuur en het adequaat oplossen van problemen, als dit (even) niet lukt of misgaat.
'Eerlijk delen' (inclusief het delen van de macht) of 'ieder het zijne geven' zijn vormen van rechtvaardigheid die bijdragen aan verzoening. Maar ook erkenning van onrecht en spijtbetuiging dragen bij tot verzoening in de wereld en in onze harten. Het was in Canada op 11 juni 2008 een historische dag toen de regering excuses aanbood aan de Indiaanse bevolking voor de bevoogding en assimilatiedwang jegens hen en vooral hun kinderen in de vorige eeuw. De Indiaanse Margaret Sutherland sprak toen in het Canadese Lagerhuis de gevleugelde woorden: 'Aan verzoening moeten we elke dag werken'. Er is zoveel (historisch) onrecht in de wereld en er zijn en waren zoveel conflicten tussen individuen en groepen, klassen, religies en etnische groepen, dat die woorden van Sutherland een beweging als De Linker Wang uit het hart gegrepen zijn. Een belangrijk onderdeel daarvan is het proces van vergeving en zelfvergeving. Kijk naar wat bijvoorbeeld Desmond Tutu deed en doet in zuidelijk Afrika aan verzoening. Niet alleen rechtvaardigheid vormt een duo met verzoening, maar ook geweldloze kracht en mildheid. Mild zijn naar je tegenspeler lijkt eerder de verzoening te bevorderen dan fanatieke strijd en rigide hardheid. Verzoening is zelfs een van de dimensies van geweldloosheid en heet ook 'postconflict peace building'. Ze zijn alle drie met elkaar verweven en indirect ook met verzoening. Het een versterkt het ander. Ook bij geweldspreventie. Voorkomen is beter dan genezen. De Linker Wang is zich bewust dat mensen en de natuur op een gegeven moment gaan 'terugslaan', als hen onrecht wordt aangedaan. Dat geldt ook voor staten, etnische, religieuze en andere bevolkingsgroepen. Het 'terugslaan' van de natuur is ironisch bedoeld. Maar als wij niet duurzaam opereren, de natuur zich dus 'terugtrekt' door ons geweld jegens haar en ook ons milieu nog nauwelijks leefbaar kan heten, is er dan niet als het ware sprake van 'terugslaan'?

Geweldloze communicatie
Doorgaans leiden machtsmisbruik, sociale uitsluiting en vernedering tot conflicten. Die kunnen uitgroeien tot geweld en oorlog. Dat gebeurt ook als we het kwaad te zeer bij de ander plaatsen en deze demoniseren. Geweldpreventie of verzoening 'vooraf' lijkt dus van belang in het leven en in de politiek. De Linker Wang wil zich vanuit haar identiteit dan ook profileren door aandacht te geven aan het correct omgaan met elkaar en de natuur, een sterk accent dus op geweldloze communicatie. Dat betekent ook goed omgaan met onszelf. Logisch dat de Linker Wang grote vraagtekens zet bij machtsarrogantie, sociale uitsluiting en intolerantie. Valkuil is dat we dit louter signaleren bij de ander en voorbij gaan aan de schaduwen in onszelf. Geweldloze communicatie is dan afstandelijk. Ze heeft alleen kracht als die van binnenuit begint. De energie die dit geeft via een individu of in een kleine groep kan een enorme uitstraling hebben. Etty Hillesum schreef in haar dagboek: 'Misschien is er wel oorlog, omdat ik af en toe de neiging heb mijn medemensen af te snauwen, omdat ik, mijn buurman en iedereen niet genoeg liefde in zich heeft. Men kan de oorlog en al z'n uitwassen bestrijden door in zichzelf die liefde een kans te geven in het leven'.
Liefdevol met elkaar omgaan in de verschillende verbanden waarin we opereren, heeft meer impact dan we vaak denken. Het is geen kleinigheid, maar het is mogelijk. Het vraagt en geeft bewustwording over zowel de eigen authenticiteit als die van de ander. Er zijn centra die er in trainen, zoals Authenta, ontstaan rond het boek Geweldloze communicatie, ontwapenend en doeltreffend van Marshall B. Rosenberg. Dit is een invloedrijke joodse Amerikaan, die onder meer Israëliërs en Palestijnen bij elkaar brengt. Hij beweegt mensen om het veroordelen van de ander zoveel mogelijk te beperken en zorgvuldig te zijn in de omgangstaal. Een oordeel is altijd een subjectieve interpretatie, en doet vaak pijn. Dat geldt ook voor vooroordelen.

Inlevingsvermogen
Rosenberg maakt ook het onderscheid tussen de 'wolventaal' - waarin de op zich misschien terechte boodschap onnodig hard en vernederend wordt verwoord - en de 'giraffetaal', waarin eenzelfde boodschap mild en zonder kwetsing wordt gebracht. Woorden raken de ziel van de mens. Ook tussen politici speelt dat. Telegrammen met ontactische woorden zijn soms fataal. Verwijten over en weer veroorzaken een negatieve sfeer. Bijna iedereen doet wel eens hieraan mee. Verwijten maken heeft een persoonlijke dimensie. Dat blijkt vaak uit de reactie. Zelfs wanneer je al het geringste gevoel hebt dat jou iets wordt verweten, komen de verdedigingsmechanismen van je ego in het geweer. Marianne Williamson noemt 'elke vorm van verdediging een passieve aanval', die vaak leidt tot 'een cyclus van emotioneel geweld, hoe subtiel ook' en die volgens haar 'het begin vormt van alle conflicten in de wereld' (Verandering doet wonderen, 2006, p183).
Het schort vaak ook aan inlevingsvermogen in de ander. De vrijheid van meningsuiting is een hoog goed, maar slaat door als er het recht van beledigen aan wordt verbonden. Dat is dan geen mening meer, maar de intentie de ander te raken, wat vaak leidt tot haat en wraak.
Agressie en hardheid nemen niet zomaar toe. Vergeleken bij andere Europeanen scoren Nederlanders hoog, zo niet het hoogst qua grofheid en zwartmakerij op internet. Publiek schelden op nieuwssites.

Er zijn kortom redenen te over om als Linker Wang naast mildheid en mededogen accent te geven aan geweldloze communicatie (inclusief verzoening). Of te pleiten voor een diplomatieke gezindheid. Sadik Harchaoui, de voorzitter van Forum, maakte zich sterk voor dat laatste in de zomer van 2008 in een lezing in de Utrechtse Domkerk. Het betekent volgens hem 'openheid naar de ander, zelfcontrole, redelijk en billijk zijn, tactvol opereren, bereidheid tot dialoog en als iets tot confrontatie leidt, dan graag zonder de ander van zich te vervreemden' (de Volkskrant, 3 juni 2008). Een linkerwanger had het niet beter kunnen verwoorden. We kunnen in deze ook leren van Gandhi. 'Maak een onderscheid tussen onderdrukkend gedrag en de persoon', was zijn parool. Het gedrag bekritiseren, zonder de persoon aan te vallen. Hij hield ons voor niemand vijand te noemen, ook omdat je dan het kwaad te veel bij de ander legt. 'De vijanden, bijvoorbeeld angst, zitten in ieder van ons', volgens hem. Het gaat er om de tegenspeler niet te vernederen en te overwinnen, maar proberen hem 'te bevrijden tegelijk met de onderdrukte'. Over mildheid gesproken.

Zelfkennis
Harchaoui had naast diplomatieke gezindheid ook voor de term mildheid kunnen kiezen. Mildheid lijkt de tegenpool van scherpslijperij, het op de spits drijven, fanatisme, boven alles gelijk willen hebben, sterke eigengereidheid en dwangmatigheid. De filosoof Paul Moyaert omschrijft mildheid als 'meer van fouten weg te denken dan we gewend zijn, meer te vergeven dan ons eigenlijk goeddunkt' (Trouw, 3 oktober 2008). Mildheid is ook de ander niet willen bevoogden of van bovenaf te dwingen zich aan te passen aan wat wij willen, maar deze in zijn authentieke waarde laten en zelfs 'een extra mijl met hem mee' te lopen. Mildheid heeft tevens te maken met zowel 'de erkenning van de eigen schaduwen' (Carl Jung: 'de erkenning daarvan is al een proces van heling') als met geduld, vriendelijkheid en de hoop van de liefde. 'Een van de voordelen van het onder ogen zien van je eigen schaduwen of zwakheden is, dat je milder wordt en meer mededogen krijgt met andere mensen', aldus Williamson (p.181). Mildheid is geen passiviteit en ook niet het koesteren of goedpraten van het lijden, maar meeleven in het lijden en er met een milde blik van mededogen naar kijken. Zoals men ook met een milde blik naar zichzelf kan kijken. Het is een innerlijke houding van zachtmoedigheid die je de kracht en moed geeft om zacht te zijn en vanuit die zachtheid weer de kracht om moedig te zijn en zo als het moet 'nee' te zeggen tegen datgene wat het leven belemmert. Ook om met een milde ironie vragen te uiten bij de stress en 'burnouts' veroorzakende hectiek die vaak een blokkade vormt voor het toelaten van onze innerlijke stem.
Zelfkennis en aandacht zijn van groot belang voor mildheid en geweldloze communicatie. Als je via zelfkennis ontdekt wie je bent, ontdek je ook dat je verbonden bent met de ander, de natuur en de kosmos. En evenzeer dat gebrek aan aandacht, of ook wel onnadenkendheid, al gauw een vorm van lompheid is. Aandachtig zijn betekent wakker zijn, je bewust zijn van wat zich afspeelt. Wat ook de oorzaken zijn van ecologische rampen, ze zijn zeker ook een gevolg van onoplettendheid. Is dit niet ook zo bij het ontstaan van veel mensenruzies?

Gulden regel
Mildheid heeft ook sterke raakvlakken met vriendelijkheid. Van de Amerikaan Sharon Salzberg kwam recent het boek De kracht van vriendelijkheid uit en van de Italiaan Piero Ferrucci, bekend van Psychosynthese, verscheen het boek Vriendelijkheid als levenshouding en helende kracht. Scepticisme hierover? Ferucci onderbouwt dat echte vriendelijkheid een 'krachtige, waarachtige, warme manier van zijn is', die 'ons het leven redt'. Onderzoek zou uitwijzen dat vriendelijke mensen gezonder zijn en langer leven. In de politiek betekent vriendelijkheid volgens hem, dat 'je je niet meer richt op dominantie, conflict en woede opwekkende oorlog, maar dat je elkaars standpunten, behoeften en geschiedenis respecteert'. En Salzberg omschrijft vriendelijkheid als 'een manier om belangrijke emoties als empathie en sympathie te kunnen inzetten tegenover aspecten van genadeloosheid, achteloosheid, onnadenkendheid en eenzaamheid in het leven'. Kortom: mededogen in de praktijk. Ook naar het milieu toe. Met andere woorden: mens- en milieuvriendelijk.
Vriendelijkheid is niet hetzelfde als mildheid, maar is daar onderdeel van. Van beide gaat kracht uit, meer dan we vaak denken.

Mededogen of compassie sluit nauw aan bij mildheid en geweldloze communicatie. Door mededogen en liefdevol gadeslaan voelen we in andere woorden mee met de ander. Praten we niet over maar met de ander, bij voorkeur in de vorm van luisteren. Rosenberg stelt: 'Mededogen is een natuurlijk vermogen, dat ons in staat stelt een te zijn met een ander, zonder onszelf te verliezen; het brengt het proces van geweldloze communicatie op gang'. De bekende Britse theologe en schrijfster Karen Armstrong ziet mededogen - die ze 'de lakmoesproef voor ware spiritualiteit' noemt - als een vorm van liefde. Ze meent dat mededogen in alle godsdiensten een wezenskern is, ook in de islam. Vanaf het begin kent elke religie volgens Armstrong 'een variant op de Gouden Regel: wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet'. De Regel, die ongeveer vijf eeuwen voor Christus voor het eerst zou zijn verwoord door Confucius, vereist volgens Armstrong - niet als bittere plicht, maar als 'spiritueel proces' - dat we 'dag aan dag in ons eigen hart kijken, nagaan wat ons pijn doet en dan steeds weigeren iemand anders deze pijn toe te brengen'. De Gulden Regel ziet De Linker Wang niet alleen weerspiegeld in mededogen, maar ook in mildheid en geweldloze communicatie. Wie wil er immers niet liever mild en geweldloos bejegend worden?

Bezield voorbeeld
In het voorgaande is geprobeerd een toelichting en onderbouwing te geven van de trits mildheid, mededogen en geweldloos omgaan met mens en natuur. Een trits waarmee De Linker Wang een duidelijk profiel krijgt, passend bij haar naam. Het vraagt elan, een daadkrachtige organisatie en teamgeest. Alles hoeft overigens niet zelf te worden gedaan. GroenLinks en ook andere verwante krachten kunnen worden ingeschakeld. Het sluiten van ad hoc-coalities is daarbij te overwegen. Het is overigens zonder meer raadzaam om contact te zoeken met verwante groepen.

Misschien is het tenslotte ook goed om helder voor ogen te hebben wat het karakter van De Linker Wang is. We participeren niet direct in de politiek. Leden doen dat mogelijk als individueel persoon. Vaak binnen GroenLinks maar niet uitsluitend. Onze taak als beweging is vooral bij te dragen aan de bewustwording in de samenleving vanuit het gedachtegoed van De Linker Wang zonder te vervallen in moralisme. Wat werkt is: mensen in hun waarde laten, er gelijkwaardig bij betrekken ('yes we can') en vooral zelf het bezielde voorbeeld geven. Laten we voor ogen houden dat de Linker Wang geen doel op zich is maar middel tot bevordering van verbinding.