Laurel Thatcher Ulrich

Verslag van een forumdiscussie door MESJ-Boston en de Harvard Divinity School over de stand van zaken betreffende het mormoonse feminisme.

Kristine Haglund Harris is een lid van de afdeling Boston van MESJ-Mormons for Equality and Social Justice (de Amerikaanse zusterorganisatie van MVG) en zij nam deel aan een forumdiscussie over het mormoons feminisme samen met een aantal leden van de Harvard Universiteit te Boston (afdeling Theologie). Kristine deed verslag van de bijeenkomst. (vrije vertaling door Robert Poort)

Zoals het goede mormonen betaamt, spraken de leden van het forum in volgorde van senioriteit en aldus nam Laurel Thatcher Ulrich als eerste het woord. Ze merkte op dat het haar had verbaasd dat het thema van de discussie werd gepresenteerd met de vraag: 'Waar zijn al de mormoonse feministen toch gebleven?'
Volgens Laurel zijn ze nooit weggeweest. Ze bevestigde dat belangrijke kwesties voor het mormoons feminisme uit de jaren '70 niet, of in negatieve zin, opgelost zijn, nl. de goddelijkheid van het vrouw-zijn en het priesterschap van de vrouw, maar voegde er echter aan toe dat voor mormoonse feministen dit niet de belangrijkste kwesties waren, alhoewel ze vaak wel de meeste aandacht trekken. Kwesties die wel heel bevredigend zijn opgelost zijn gelijkwaardigheid binnen het huwelijk, mogelijkheden voor belangstelling en carriere buiten het huishouden, gelijke beloning en promotiekansen op de werkvloer. Het zou kunnen zijn dat jongere mormoonse feministen minder op de voorgrond treden, omdat ze dergelijke verworvenheden als vanzelfsprekend zijn gaan beschouwen; de mogelijkheid om studies af te ronden, een loopbaan naar keuze na te streven, de geboorteregeling van kinderen middels voorbehoedsmiddelen, alsmede als gelijkwaardige partners samen met hun echtgenoot binnen het gezin aan de noden van alle gezinsleden aandacht te kunnen schenken.
Vriendelijk, doch met enige aandrang gevraagd naar haar gevoelens over de kwestie van de vrouw en het priesterschap, zei Laurel dat ze er gemengde gevoelens over had en vertrouwen heeft in het negende artikel des geloofs: dat God "nog vele grote en belangrijke dingen aangaande het koninkrijk Gods zal openbaren", en dat dat ook de kwestie van de vrouw en het priesterschap omvat.
Ze vertelde 't verhaal van 'n kennis die besloot geen lid van de kerk te worden omdat ze niet zou kunnen leven met de gedachte haar dochters in zo'n patriarchale kerk op te moeten voeden, dit ondanks de sterke invloed van de geest en haar liefde voor de kerk.
Als we het evangelie doelmatig willen verspreiden zullen we harder aan het ideaal van gelijkwaardigheid tussen man en vrouw moeten werken dan nu het geval is. Ze besloot met waardering uit te spreken voor de macht van het 'dienstverlenend' priesterschap, dat mannen helpt het goede in zich te ontwikkelen, en noemde het priesterschap 'een brilliant systeem om sociaal gedrag onder mannen te bevorderen'.

Maxine Hanks (auteur van Women and Authority: Re-emerging Mormon Feminism) onderstreepte Laurel's opmerking dat het feminisme geenzins op sterven ligt, hooguit misschien het gebruik van het woord 'feminisme'. Ze veronderstelde dat de meeste jonge mormoonse vrouwen aan de verwachtingen van de feministen in de jaren '70 voldoen, alhoewel zij niet als feministen willen worden aangemerkt. Zij volgen verelei onderwijsrichtingen, gaan er van uit dat hun echtgenoot huishoudelijk werk verricht, en zijn op de hoogte van de mogelijkheden van geboorteregeling. Het huidige feminisme is alom ingeburgerd, wordt zelfs vaak als vanzelfsprekend aangenomen door de huidige generatie van jongere vrouwen.
Maxine denkt dat er veranderingen in de kerk hebben plaatsgevonden omdat men er zich van bewust werd dat een al te starre houding de voortgang van het zendingswerk negatief zou beinvloeden. Minder mensen zullen lid worden van de kerk wanneer het wankele evenwicht verstoord wordt van ' het in de wereld zijn, maar niet ervan'.
Dit evenwicht wordt verstoord als er een te groot verschil is tussen wat vrouwen binnen en buiten de kerk mogen doen. Ze merkte op dat de tegenstellingen verscherpt worden door 'onafhankelijke feministen', die niet langer binnen kerkelijke structuren werkzaam zijn. Alhoewel degenen binnen de kerk weinig aandacht aan hen schenken, maken dergelijke geluiden van buitenaf wel degelijk verschil in hoe we onszelf zien binnen de kerk. De verworvenheden van het feminisme die nu door de grote meerderheid worden genoten, zijn er deels dankzij het werk en de offers van hen die het noodzakelijk achtten buiten de kerkelijke structuren werkzaam te moeten zijn. We zouden hun bijdragen en inspanningen moeten onderkennen, en naar grotere samenwerking moeten streven.

Kristine Haglund Harris stelde en beantwoordde de vraag: Waar komen de mormoonse feministen vandaan? In algemene zin: er zijn 'geboren' feministen en feministen die het geworden zijn. Ik ben een geboren feminist, alhoewel er niets in mijn familie feminisme leek aan te moedigen. Mijn moeder was behoudend en plachtte de schouders op te halen over mijn denkbeelden. Ik herinner me hoe ik m'n moeder uitlegde dat zgn. 'unisex' -toiletten voor zowel mannen als vrouwen- heel goed zouden moeten kunnen, en dat het bestaan ervan bij ons thuis het morele peil in ons gezin geenzins had aangetast!
Nog 'n voorbeeld van 'n 'geboren' feminist was Lisa, die zonder enige opleiding of training over feminisme simpelweg aanvoelde dat het oneerlijk is hoe vrouwen in de wereld en/of in de kerk vaak behandeld worden. Ze begon er zich over uit te spreken op manieren die haar omgeving haar uiteindelijk tot 'feminist' deed bestempelen.

Weer andere feministen zijn het geworden. Er zijn een aantal oorzaken aan te wijzen:

Maatschappelijke ontwikkelingen
Maatschappelijke ontwikkelingen lagen volgens mij aan de basis van het mormoonse feminisme aan het eind van de jaren '60 en in de jaren'70. Het was een tijd van ingrijpende verandering in de Verenigde Staten en een klein aantal mormoonse vrouwen wilden 'mee' veranderen en waren kritisch t.o.v. de kerk, evenals zij kritisch waren t.o.v. andere institutionele instellingen.

Levensomstandigheden
Er zijn veel, heel veel mormoonse vrouwen die om de een of andere reden feminist werden; scheiding, de financiele noodzaak om te gaan werken, of een sterk verlangen buitenshuis te willen gaan werken, zelfs de zorg voor een gehandicapt kind waar zelfs de Zusters Hulp Vereniging geen raad mee wist - vrouwen die zich plots buiten gangbare patronen bevonden, plots ook in een spanningsveld bevonden t.o.v. een kerk en cultuur die zij voorheen als een vanzelfsprekend deel van hun identiteit beschouwden.
Teneinde het nieuw gevonden bewustzijn in de pas te laten lopen met de veranderingen die plaatsvonden in hun leven, moesten zij zich herbezinnen over hun rol binnen het kader van de institutionele kerk, hetgeen dikwijls kritiek betekende op de kerk, en herbezinning ook over hun functioneren binnen de kerk.

Moederschap
Ik weet dat veel mormoonse vrouwen feminist werden i.v.m. hun dochters (en soms ook i.v.m. hun zonen). Het betreft hier vrouwen die heel tevreden waren met de mormoonse idealen van het vrouw-zijn, maar die volkomen uit hun rol sprongen om het recht van hun dochter te verdedigen om te willen kayaken i.p.v. haken te leren, of hun zoon die wilde leren piano spelen of naaien zonder zich daarvoor de spot op de hals te halen van scouting leiders in de kerk.

Relatie t.o.v. andere vrouwen
Volgens mij geen belangrijk aanzet tot feminisme, maar het kan wel deel uitmaken van de versterking van de feministische identiteit. Verandering in het wezen van het mormoons feminisme heeft echter van alles te maken met de manier waarop vrouwen zich met elkaar identificeerden. In de jaren '70 was er Exponent II, heel getrouw en zorgvuldig, zich voornamelijk bezighoudend met persoonlijke ervaringen en slechts sporadisch met politieke zaken. MWF- het Mormoons Vrouwen Forum, was meer uitgesproken in haar benadering, meer politiek ook, en Dialogue en Sunstone meer wetenschappelijk (en pseudo-wetenschappelijk) die echter voornamelijk mannen aan het woord lieten, af en toe een uitzondering makend voor 'de positie van de vrouw'.
Al deze publicaties zijn er nog steeds, alhoewel meestal met kleinere lezersbestanden. Er zijn echter ook nieuwe, meer direkte manieren om met andere vrouwen te communiceren; Mormon-L, ELWC, en weblogs en publicaties als: fMh, T&S, BCC, Exponent II-weblog, Mommy wars, Segullah, en andere media. Met uitzondering van fMh, is geen van deze nadrukkelijk feministisch, maar ze presenteren wel uitgebreid relevante discussies over vrouwen en hun belangstelling die bijdragen aan het mormonisme.

In navolging van het evangelie en het advies van kerkelijke leiders
Zolang er de gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen onderwezen wordt en dat 'de heerlijkheid God's intelligentie is', en zolang we onze jeugd tot hoger onderwijs aanmoedigen, zolang ook we de (soms afwijkende) invloed van persoonlijk openbaring benadrukken, zolang zal er mormoons feminisme zijn.
Het blijft de vraag of de institutionele kerk haar opstandige dochters en hun bijzondere gaven zal omhelzen of hen zal marginaliseren en verstoten.

Kate Holbrook sloeg de spijker op de kop. Ze had ook moeite met met de uitdrukking 'feminisme', niet alleen vanwege de onduidelijke en polariserende betekenis, maar ook omdat het woord teveel de indruk wekt dat mannen en vrouwen verschillende problemen en verschillende doelstellingen hebben. Vooral in de kerk moeten we samenwerken, omdat de problemen waarmee we te maken hebben 'de positie van de vrouw' overstijgen, en slechts dan opgelost kunen worden als we doelmatig samenwerken. Als voorbeeld van 'n gezamelijk probleem waar we als mannen en vrouwen mee geconfronteerd worden: de overmatige consumptiedrang en de daaraan verbonden vraag naar steeds grotere produktiviteit en steeds langere werkweken. Dit vormt een enorme bedreiging voor het gezinsleven, voor kinderen, huwelijk, enz.
Al te simplistische benaderingen van feministische gelijkheid (vrouwen hebben evenveel recht om net zo overwerkt te raken als mannen!) lossen geen problemen op, en vergroten zelfs het negatieve effect op kinderen.
Kate Holbrook noemde verder 'n aantal voorbeelden op van priesterschapleiders die er alles aan gedaan hadden om vrouwen en hun aandeel in leiderschapsvergaderingen te vergroten, zonder de fundamentele structuren van de kerk aan te tasten. Ze zei dat ze het ook kon waarderen dat jonge vrouwen wordt geleerd een direkte relatie met God na te streven, maar dat vrouwen binnen de kerkelijke cultuur soms het gevoel krijgen dat ze moeten gaan zitten wachten tot een man hen ten huwelijk vraagt, i.p.v. hun eigen wil te gebruiken en zelf te gaan bepalen wat ze met hun leven willen doen. Dit 'wachten' kan ontaarden in een tendens, een overmatig leunen op de autoriteit van het priesterschap teneinde richting te geven aan hun leven op terreinen van het leven die ze zelf heel goed zouden en moeten kunnen bepalen middels persoonlijke inspiratie. Een voorbeeld hoe vrouwen wordt geleerd te 'wachten': Mannen denken over het algemeen niet na over hoe de werksituatie van hun vrouw van invloed is op hun eigen loopbaan, maar vrouwen plannen hun carriere en levens (die zij zelf zouden moeten beheersen) rondom huwelijk en kinderen (zeken die soms moeilijk zijn te beheersen).

Vanuit het gehoor tijdens deze forumdiscussie kwamen er spontaan heel wat vragen los. I.p.v. er een overzicht van te geven, beperk ik me tot het beschrijven van twee emotionele impressie's die me in 't bijzonder zijn bijgebleven.

1) Het is van groot belang dat we er in gaan slagen om alleenstaande vrouwen in het leven en in het leiderschap van de kerk te betrekken. In de ruimte waar de forumdiscussie werd gehouden zaten vele ongelooflijke intelligente, afgestudeerde en deskundige vrouwen, waarvan velen worstelen met gemengde gevoelens over de vraag waarom de kerk hen niet nodig heeft of geen behoefte aan hen lijkt te hebben. Wat 'n schandalige verspilling aan talent en toewijding wanneer kerkleiders niet verder komen dan een medelijdende blik en de belofte dat ook zij eenmaal gehuwd en waardevol zullen zijn, misschien dan wel niet in dit leven, maar dan in ieder geval toch in het volgende...
Nee! Deze vrouwen zijn nu waardevol, waardig en volkomen!
Het is onvoldoende om slechts een Sheri Dew te hebben, onvoldoende om niet verder te komen dan de belofte van 'ooit' en 'in de toekomst', onvoldoende zich te beperken tot de geeikte vraag hoe die ene 'zielige' alleenstaande zuster te betrekken in de aktiviteiten van de wijk. Alleenstaande vrouwen dienen als individuen te worden behandeld, en niet in verwachtingspatronen te worden gedwongen als toekomstige vrouwen en moeders.

2) Ongeacht het feit dat er velerlei manieren zijn om de positie van de vrouw op plaatselijk niveau te verstevigen, en ondanks de vele hoopvolle verhalen over geweldige mannen die zich sociaal opstellen vanuit de strukturen van de priesterschapsorganisa tie, kunnen individuen (of zelfs groepen) maar weinig doen om verandering tot stand te brengen op het algemeen niveau van de kerk.
De pijnlijke, moeilijk aanvaardbare, en tegelijkertijd mooie realiteit is dat het er uiteindelijk alleen maar om gaat om het evangelie te leven en te beleven, hier en nu, waar we ons ook mogen bevinden. Op basis van onze persoonlijke band met God kunnen we leven vanuit de inspiratie van de geest, door 'n rechtvaardig leven onze leiders ondersteunen middels vasten en gebed in de gebedsvolle hoop dat God zijn geest over hen zal uitstorten. Niet meer en niet minder. Verder kunnen we alleen maar geduld oefenen en tot het einde toe volharden. Geen boze-brieven actie, geen abbonnementen op feministische bladen toesturen aan pres. Hinckley (he, heeft iemand dat eigenlijk wel eens geprobeerd?, eigenlijk best een goed idee!), geen openbare protesten, het heeft geen enkel effect.
De institutionele begrenzingen bevinden zich onaantastbaar in de loopgraven.
Mormoonse vrouwen zijn vrij vanwege het verbond waar ze als kinderen van Christus worden aangeduid, als zijn zonen en dochters, begiftigd met macht en een vrije wil.
We moeten aan de slag, binnen de kerk en in de wereld erbuiten die uitkijkt naar Zion.
We zijn gezegend met de kennis dat we dochters zijn van hemels ouders, wedergeboren dochters van Christus.
We zijn uitgerust om 'veel gerechtigheid tot stand te brengen', met of zonder de institutionele zegen of goedkeuring.