DE DOOS VAN Pandora - Nummer 11 – november 2010

Klaar! Actie!
We draaien!

 

FIRES OF FAITH: De Britse Bijbelvertaling en spannende uren te Antwerpen

 

Land: België, Duitsland, Italië, Engeland en Israël, Genre: Documentaire, docudrama, Censuur: Kinderen toegelaten, Regie: Lee Groberg, Groberg Films, Bountiful, Utah Acteurs: Damien Hughes Startdatum filmen: 22 november 2010, Belgische Productie : Eddy Martens

(Assistant Producer + Production Assistant)

Sven Liégeois

(Casting Director + Production Assistant)

Figuranten Antwerpen: André Sprockeels, George Tuffin, Sam Yamta, Andrew Renick en vele andere bekenden en onbekenden.

Belgische Grimage: Nathalie De Hen (Code 37 etc)

Catering : Kurt Schepens

Belgische Set dresser: JP van Calster, Belgische Grim: Nathalie De Hen, Kledij: de Amerikaanse firma “Angels” (Becky, Swasey, Shary en Megan)

 

Een stukje geschiedenis - William Tyndale

Ouderling D. Todd Christofferson haalde hem reeds aan in zijn conferentietoespraak “De zegen van Schriftuur”. Tyndale zag het levenslicht rond 1494 (Gloucestershire) en werd ter dood gebracht op 6 september 1536 (Vilvoorde). Hij was een Brits theoloog en Bijbelvertaler. Hij vertaalde de Bijbel in een vroege vorm van het moderne Engels. Hij was de eerste vertaler die ook gebruik maakte van de boekdrukkunst om de Bijbel te verspreiden. William was een man voor het volk en hoopte jan met de pet de Bijbel te kunnen aanbieden. Hij werd soms ook William of Tindale genoemd, studeerde in Oxford, ging vervolgens theologie volgen en werd in 1517 tot priester gewijd. Hij interesseerde zich voor het humanisme, kwam in contact met het werk van Maarten Luther en kreeg daardoor tegenstand van de geestelijkheid. In 1525 reisde hij naar Duitsland waar hij het Nieuwe Testament in het Engels vertaalde, dat in 1526 te Worms verscheen. In zijn werk is de invloed van Luthers leer duidelijk te merken. In Engeland verzette de geestelijkheid zich hevig tegen de vertaling van de Bijbel. Daarom smokkelde hij zijn Bijbel vanuit het vasteland naar Engeland. De exemplaren werden in beslag genomen en verbrand. Hij schreef brieven naar Thomas More en zo bespraken ze de reformatie. Tyndale diende te vluchten voor de katholieke geestelijkheid. Hij arriveerde in Antwerpen, waar hij bij Merten de Keyser zijn Nieuwe Testament herwerkte (1534). Ook vertaalde hij de vijf boeken van Mozes en schreef verscheidene theologische geschriften. Vanuit Antwerpen werden zijn boeken verscheept, hielp bij de opvang van Engelse vluchtelingen en volgde de politieke verwikkelingen in Engeland op. Hij schreef nog een reeks andere geschriften die hij bij de Antwerpse drukker Jan Hoochstraaten (aka Hans Lufft) werd uitgegeven. Daar werd zij Pentateuchvertaling gedrukt en naar Engeland verscheept. Via de Inquisitie en het verraad van de Engelse bisschop Stokesley, werd hij in Antwerpen gevangengenomen. In Vilvoorde werd hij gemarteld, gewurgd en verbrand. In Vilvoorde staat er een gedenksteen en men kan er het kleine museum ‘William Tyndale’ bij de protestantse kerk bezoeken. Het uitstekende vertaalwerk van Tyndale vormde een solide basis voor de latere Engelse Bijbeluitgaven, zoals de King Jamesbijbel, welke de Britse mormonen ook gebruiken. Zijn Nederlandse opvolger was de Staten Generaal vertaling.

De BBC was eerst

Het was niet de eerste keer dat deze geschiedenis werd verfilmd. De Britse TV zender BBC, waagde zich al aan dit onderwerp. En nu dachten de Amerikanen er een “remake” van te maken. Het verhaal paste in een groter kader: dat van de Duitse en Engelse Bijbelvertaling en de opkomst van het protestantisme. Bij de BBC heette de documentaire: “Het testament van Tyndale” en de regie was voor Anthony Hyde en Philip Anthony. David Daniel was de verteller en de producent was Denis Nolan. Het werd op 15 januari 1993 voor het eerst uitgezonden. Br. Gilbert Staepels uit Antwerpen is de gelukkige die deze versie nog in zijn videobibliotheek heeft zitten. De documentaire van de BBC racht het verhaal zo neutraal mogelijk te brengen en steunt geen enkele religieuze richting. Het is een geschiedkundig relaas, zeer academisch gebracht en onthoudt zich van commentaar over de katholieke ingreep om William Tyndale te doden. Het was een fatwah, een banvloek, een bevel tot doden van de RKK zoals moorden in de naam van God ook bij andere religies opdook doorheen het verloop van de mensengeschiedenis.

Het Belgische Experiment

De Amerikanen filmden op verschillende locaties. In Leuven en Antwerpen. Daarna trokken ze naar Duitsland en zochten daar enkele dorpen op om te gaan filmen.

Ons verhaal gaat over de Antwerpse shoot .

Ik kan u enkel wat over vrijdag, 22 oktober 2010 vertellen. Dat was het grote filmmoment voor mij. Buiten was het vrij fris en ik haastte me naar de metro. Ik ging niet naar een film kijken. Ik mocht mee doen als ja,ja – als 62 jarige figurant. De eerste ploeg was er al op 6h30 en hadden hun werk reeds afgehandeld. Eerst zat ik op het verkeerde spoor. Per vergissing was ik naar het Platijn en Moretus Museum gewandeld. Maar daar vertelde de deurwacht dat er pas maandag gefilmd werd. Vlug controleerde ik mij oproepblad en ontdekte dat ik op de Oude Koornmarkt moest zijn in nummer 26. Daar aangekomen stootte ik om een man met een bril en die was ook op zoek naar het adres. We hadden bij 26 gebeld, maar niemand kwam open doen. Gelukkig kwam er een Amerikaan uit de zijstraat (steeg) opgedoken en moesten we via een steegje langst de achterkant van het gebouw naar de derde verdieping hoppen. Daar was het te doen !! Het was een chaotisch geheel, een filmstudio, een ontbijttafel, een badkamer met WC en een grim hoekje. Deze derde verdieping was eigenlijk een privé flat van Antwerpenaars. Ze hadden de drie kamers in 16 de eeuwse stijl bewaard en waren perfect voor de filmsessie.

Sven Liegeois herkende ik direct en aan zijn vriendelijke glimlach. Hij ontving iedereen openhartig en stelde ons gerust. Ook Eddy had daar zijn vaste stek gevonden. Hij kuierde wat rond met de mensen van de Amerikaanse film crew of het een uitgebreid familiefeest was. Een Amerikaan stelde zich voor als Lee en die was niet op zijn tong gevallen en dat voor een mormoon. Toen hij ontdekte dat ik een Brit was en toch getrouwd was met een Belgische dame, zei hij droogweg: “dan weten we wie er de broek draagt in uw gezin.” Auw ! Dat deed pijn. Had hij liever gehad dat ik met Elsie in Cambridge, Engeland was gaan wonen in de buurt van mijn grootmoeder aan Britse zijde. Natuurlijk had ik niet het gehele familieverhaal kunnen vertellen en wist Lee niet dat ik in België was geboren en een Britse Antwerpenaar was. A Legal alien. Die al een tijdje ook de Belgische nationaliteit bezat. Daarom zette ik mijn hersens op nul en lachte hem toe alsof ik net in een Monty Python aflevering was beland. Daarna ontdekte ik dat de mooi geklede collega in de lift de “academische verteller” bleek te zijn van deze documentaire en hij moest zich niet omkleden. Enkel vertellen. Sven stuurde me terug naar buiten. Ik moest mijn aangepaste 16 de eeuwse kledij gaan ophalen. Naar het schijnt was het op de parking bij “het Steen” te doen. Ik moest drie mooie meiden gaan zoeken. Die zorgden er voor dat ik gekleed ging worden. Op de Suikerrui kwam ik André Sprockeels een twee andere (Brabantse) figuranten tegen. Zij liepen zwaar beladen met hun ouderwetse kledij mij voorbij en zeiden dat ik me moest haasten. Zo ontdekte ik op de afgesproken plek twee DOCKX trucks met kledij en filmmateriaal. Onze Sam uit Antwerpen stond daar als “veiligheidsagent” opgesteld. Hij glimlachte toen hij me zag aankomen. Drie dames keken me aan alsof ik Mel Gibson was. Ze moesten mijn naam weten en zochten dan de overeenkomstige kledij. Met mijn naamkaartje en vier kapstokken kledij verder - sukkelde ik terug naar de filmset. Sam bleef de dames en de trucks in het oog houden.

Toen ik terug op de filmset aankwam was iedereen zich al aan het omkleden. Er was één dame in ons gezelschap die ook als man moest figureren en zij dook de badkamer in terwijl de mannen de achterkamer gebruikte. Tot mijn groot ongenoegen moest ik vast stellen dat mijn kleren helemaal niet pasten. Mijn panty wou niet blijven zitten en mijn pofbroek was drie maten te groot. Als een goede padvinder gebruikte ik mijn broeksband als hulpmiddel, trok die uit mijn jeans en snoerde die rond mijn pofbroek en panty. Zodat alles om mijn gespierd lichaam vast zat (grapje). Mijn lichtbruin hemd was ook wat aan de fladderende kant. Maar uiteindelijk geraakte ik er in. Gelukkig hielp André me wat met het zware bovenkleed. Eerst geraakte ik niet door de mouwen. Maar er kwam een Amerikaanse schone me helpen. Zij duwde me door het kleed en het viel op zijn plaats. Dan was er nog een loshangende overgooier met korte mouwen en klaar was kees. Mijn schort moest ik niet dragen en verhuisde naar een vierde figurant. Ook de schoenen waren een probleem. Ze waren drie maten te groot en we verwisselde onder elkaar tot de meeste figuranten een goed paar schoenen droegen. Ik kreeg die van de dame die man speelde en moest de schoenen met papier opvullen om draagbaar te maken. Uiteindelijk waren we allemaal aangekleed en toen begon het wachten. Want eerst moest het stuk van de verteller gefilmd worden.

De ploeg van half zeven was ook binnengesprongen, maar die vertoonden uitputtingsverschijnselen. Er werden wat foto’s genomen van onze kledij door Sven en Eddy. Ook de Amerikaanse dame schoot er een paar. Ook moesten we zeer stil zijn tijdens de shoot van de verteller. Zelfs op het fluisteren stond de doodstraf op de brandstapel. Er was één collega reeds in slaap gevallen en een technicus lag in de gang te dutten. Om de tijd te overbruggen trachtte ik een ontspanningsoefening in een stoel en sloot mijn ogen.

Wat later was er een pauze en we mochten van het overschot van het ontbijt genieten. Mijn ogen dwaalden naar de cake op de tafel en deze verdween hartelijk achter mijn kiezen. André probeerde een perzik met tonijnsalade en ik schakelde van chocoladecake naar citroencake. Lekker! Ik vond nog wat Fanta in de fles en die ging er ook goed binnen.

Daarna werden onze handen vies gemaakt door de grim specialiste. Zij werkte o.a. voor “code 37” bij VTM, andere TV series en Vlaamse films. Daarna waren wij aan de beurt en ik moest vlug mijn bril afzetten en me bij de vier andere figuranten voegen. Al strompelend vond ik mijn weg en de actie ging beginnen. De filmmensen hadden hun materiaal verplaatst naar onze kamer. Wat was er allemaal te zien: de belichtingsman met zijn spots, de cameraman met zijn grote filmcamera. Hij zat met zijn stoel op een spoorbaantje en de regisseur zat naast hem en leidde de set. Ook was er een verdamper en een Belgische technicus die uitlegde wat we in deze 16 de eeuwse scene moesten gaan doen. Ook de regisseur bracht de nodige veranderingen aan. Na wat oefenen kwam de man met de klapper aanzetten en werd er geoefend terwijl de camera draaide.

De scene

Onze vrouwelijke jongeman kwam door de deur de losse bladen van de Bijbelvertaling bij mij leggen en ik moest een blad oprollen op een houten staafje. Intussen kwam Andre binnen, die moest de emmer met water uit de waterput halen en mij nog een voorraad rolletjes aangeven. Ik moest de opgerolde papierrol dan inpakken in een linnen doek en het geheel afbinden met een stuk touw. De molenaar naast mij moest dan de rol aanpakken en deze doorgeven aan de werkman die de zakken met graan vulde. Hij diende plaats te maken in de zak zodat hij de rolletjes kon verbergen tussen het graan. Deze kostbare zakken werden dan per schip naar Engeland gesmokkeld tussen het graan. Dit deden we zo een keer of vijf totdat de regisseur vond dat we de handelingen onder knie hadden. Dan werd alles in orde gebracht voor de echte “shoot”. Lichtmeters werden gecontroleerd en alles was klaar voor de klapper en de zoveelste “take”. Dan “actie” en het geheel werd afgewerkt in 5 takes met hier en daar een close-up van de maand met de stokjes en de zak met graan.

Slot

Toen het gedaan was mochten we ons terug omkleden. En nog wat drinken en eten. Daarna moesten we onze kledij terug naar de kostuumwagen brengen en mochten we naar huis. Er werd geroepen dat de lunch in de Pelgrom werd opgediend. Maar daar was even wat verwarring rond. Mochten we mee gaan eten. Natuurlijk niet, want de feestmaaltijd was voor de Amerikaanse crew en de Belgische medewerkers. De zaterdag was er filmwerk te Leuven, op zondag was heel deel van de Amerikaanse crew aanwezig op de avondmaalsdienst. Na de dienst werd er nog wat met elkaar gebabbeld en konden we afscheid nemen van elkaar. Maandag was ik er niet bij nodig. Toen werd er nog gefilmd in het beroemde Platyn en Moretus Museum te Antwerpen. Daarna reisden de filmploeg richting Duitsland en nu moeten we wachten tot 2011 om te weten te komen op welke datum de documentaire in de VS zal gepresenteerd worden. Hopelijk krijgen we een DVD cadeau of zo. Daar kunnen filmbazen Eddy en Sven misschien voor zorgen. Of komt het op het internet te staan?


aanvulling september 2011:

De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen produceert al enige tijd de populaire video-serie "Mormon Messages" in het kader waarvan de korte documentaire over William Tyndale werd gepresenteerd. (klik hier voor de video)

lees meer bijdragen van George Tuffin