Een filmrubriek door George Tuffin

(ga naar de index-pagina voor eerdere edities van deze filmrubriek)

Duistere Rituelen op het Witte Doek !

Licht en Duisternis - pas op want de zon gaat onder!
Ik had beloofd om de ‘duistere rituelen’ van het witte doek op u los te laten. Duistere rituelen als tegenhangers van de bestaande opwekkende HLD handelingen. We duiken in de archieven van de horror en bezinnen ons over de diepgang van de gruwelijkste Europese volksverhalen. Ook laten aanverwante thema’s uit de SF en Fantasy wereld ons niet ongemoeid. Hul je maar in de zwarte cape van de notoire graaf Dracula, steek je valse hoektanden (van een vergeten Halloween feestje) maar al in je mond en wees waakzaam voor het kruis, de lookkransen en de houten staak. Bram Stoker begon er mee. Hij lanceerde Dracula in de wereld van de literatuur. Niks nieuw want in de streken van Roemenië, Hongarije en omstreken liepen de mensen al rond met legendes van Vlad de Spietser die zijn volk op bloedige wijze van de Turken trachtte te beschermen. Vlad III, bijgenaamd Vlad de Spietser of Vlad Dracula leefde van 1431-1476. Hij was een tijdlang de vorst van Walachije en is hoogstwaarschijnlijk de historische figuur waaraan Bram Stoker de naam van de romanfiguur Dracula ontleende. Vlad III werd in 1431 geboren in Sighişoara als derde zoon van Vlad II van Walachije, een ridder van de Orde van de Draak, een Hongaarse orde onder leiding van keizer Sigismund. Zij bestreden de Turken.

Dracula – de naam ontleedt.
Het symbool van deze orde was een draak, het symbool van de duivel. Draak is in het Roemeens "dracul", de vader van Vlad was "dracul" en Vlad zelf "dracula", wat zoon van "dracul" betekent ofwel de zoon van de draak. Later werd Vlads naam in verband gebracht met de duivel. "Drac" is het Roemeense woord voor 'duivel'.

Vlad de Spietser - een bloeddorstige krijger
In 1444 werd de jonge Vlad gevangen genomen door de Turkse sultan. Bij de Turken leerde hij dat een mensenleven bijna niets waard was en dat je mensen onbeperkt mocht kwellen en pijnigen. Dit zou grote gevolgen hebben voor de rest van zijn leven. Hij er niet van terugdeinzen om bloedig te werk te gaan in de strijd en zijn krijgsgevangenen levend te spietsen op houten palen. Toen Vlads vader en broer Mircea in 1448 vermoord waren, werd Vlad vrijgelaten en hielpen de Turken eigenaardig genoeg hem de troon van Walachije te veroveren. Als 17-jarige kerel betrad hij de troon. Twee maanden later vielen de Hongaren binnen besteeg hun vooruitgeschoven pion Vladislav II de troon. Vlad vluchtte naar Moldavië. Zeven jaar verdween hij uit de geschiedenis, maar in 1456 veroverde hij opnieuw zijn thuisland Walachije. Hij nam wraak op Vladislav, zette hem voor zijn open graf, liet hem zijn eigen grafrede voorlezen en vermoordde hem daarna koelbloedig. In 1462 begon Vlad een zeer bloeddorstige oorlog tegen de Turken, maar door de overmacht van het Turkse verloor hij de strijd. Vermoedelijk pleegde daarop Vlads vrouw zelfmoord en vluchtte Vlad naar Transsylvanië (de legendarische plek van de vampiers). Hij hoopte daar hulp te krijgen maar hij werd helaas gevangen genomen door Matthias Corvinus, de Hongaarse koning. Vlad bekeerde zich tot de katholieke kerk en werd een vriend van de Hongaarse koning. Hij hertrouwde met een lid van het vorstenhuis en verwekte bij haar twee zonen. In 1476 deed Vlad weer een inval in Walachije en besteeg weer de troon. Maar hij moest het meteen weer opnemen tegen het grote Turkse leger. Ten slotte werd hij in 1476 op het slagveld vermoord en daarna onthoofd. Zijn graf bevindt zich in de kerk van het klooster Snagov. Deze kerk staat op het gelijknamige eiland in het Snagovmeer.

Oost en West
Vreemd genoeg is Vlad Dracula voor de meeste Roemenen ondanks zijn wreedheid een nationale held, die de Turken wist tegen te houden. In 1897 schreef Bram Stoker echter zijn roman Dracula, waarbij hij de bijnaam van Vlad gebruikte, Dracula. Stoker verplaatste zijn gruwelverhaal naar Transsylvanië. Maar dat was net als Walachije vanaf 1918 ook Roemeens grondgebied geworden. Stoker negeerde de wreedheden van "de Spietser" en liet hem als vampier een rol spelen. De auteur greep terug naar een ouder vampierverhaal. En zo kwam van het één het andere en latere auteurs en filmregisseurs maakten een brug tussen de echte Vlad en de fictieve Dracula en zo geraakte alles met elkaar verweven. In de nieuwere Dracula films kregen hij zelfs zijn uiterlijk. Het uiteindelijke resultaat was dat de Roemenen, toen het IJzeren Gordijn viel, tot hun verbazing ontdekten dat hun nationale held door het westen als een vampier werd gezien.

The Story - In een notendop
Bram Stoker pakte uit met een aristocratische vampier die gebaseerd was op een verhaal uit 1819 van John Polidori - The Vampyre. Stoker schreef van maart 1890 tot april 1896 aan Dracula. Ook gebruikte hij een reisgids uit 1820 over Wallachije en Moldavia. Oorspronkelijk heette zijn hoofdpersoon Graaf Wampyr, maar dan ontdekte hij in de reisgids dat Dracula in het Roemeens voor duivel stond. Maar dat verwees dan weer naar de historische figuur Vlad Ţepeş, bijgenaamd Dracula en zo begon Stoker zijn Dracula op de griezelverhalen van de Spietser te baseren. Het verhaal wordt opgebouwd uit een aantal brieven en dagboekfragmenten. Het aloude reisverhaal wordt hier gebruikt waarin betrokkenen vertellen over een gruwelijk verhaal rondom de Transsylvanische graaf Dracula. We belanden in het voorjaar van 1893. Een jonge Engelse advocaat Jonathan Harker reist naar Transsylvanië en wordt de tussenpersoon rond de aankoop van een Londens landhuis voor de notoire graaf. Dracula verschijnt als een grijsaard met een grote snor, puntige oren en een gebit met hondentanden. Harker is getuige van een aantal gruwelijke zaken en ontdekt dat de graaf op het bloed van mensen aast. Harker ontsnapt uit het slot van Dracula en wordt opgenomen in een ziekenhuis in Boedapest. De graaf reist intussen door naar Engeland. Via een spookschip strandt de graaf op de kust bij Whitby. Een hond (de graaf) gaat aan land en verdwijnt richting kerkhof. Het eerste slachtoffer van Dracula is een jongedame met de naam Lucy. Zij loopt 's nachts slaapwandelend naar het kerkhof. Uitgeput, bleek en lusteloos verzeilt ze in Londen in een ziekenhuis waar ze sterft. Leden van Lucy's vriendenkring trachten het raadsel rond haar mysterieuze dood op te lossen. Maar de grote kracht van het gezelschap is hun mentor, de Amsterdamse arts en vampierjager Abraham van Helsing. Hij leidt hen door een kluwen over vampiers en gaat Dracula te lijf. Hij ondekt dat het Dracula is die voor Lucy's dood verantwoordelijk is. Hij ontdekt ook dat de graaf vroeger een prins was die de Turken versloeg. Uiteindelijk trekken de helden naar Transsylvanië waar definitief met de graaf wordt afgerekend. Hier en daar vallen de nodige doden en ondoden. Het groepje wordt belaagd en uitgedund. Maar alles komt goed en dan vergeet men niet om de nodige kransen knoflook, crucifixen en houten staken ongebruikt achter te laten. Maar Dracula die tot as verpulverd wordt zal in de volgende film weer uit de dood verrijzen.

Dracula leeft – een beknopte Filmlijst
We starten met “Nosferatu, eine Symphonie des Grauens” van F.W. Murnau uit 1922, met Max Schreck in de rol van de vampier – de vampier heette hier echter Graaf Orlok. In 1979 regisseerde Werner Herzog een remake van de film. Deze werd gedeeltelijk in de Nederlandse plaatsen Delft en Schiedam opgenomen. In 1931 verscheen de film “Dracula” van regisseur Tod Browning met in de hoofdrol (de beroemde) Bela Lugosi – en dat werd het begin van films met de gentleman vampier, de wolfman, de weerwolf, het Frankenstein monster en andere creaturen. Gelijklopend was er de interessante Spaanse versie “Dracula” van regisseur George Melford met in de hoofdrol Carlos Villarias. Vanaf 1956 speelde Christopher Lee de rol van de graaf in diverse films voor Hammer Films en deze werden de bloedige klassiekers van de Sixties en Seventies. Francis Ford Coppola maakte in 1992 onder de titel “Bram Stoker's Dracula” zijn historische filmversie van het vampierverhaal. Natuurlijk mogen we de modernere techno versies niet vergeten, zoals: “From dusk till dawn”, “Van Helsing” en “Blade”. Op TV kregen we dan weer “Salems Lot” en de tienerserie “Buffy the vampireslayer.” met de mooie Sarah Michelle Gellar. En vrij recent de SF benadering waar het vampirisme door een virus op de aarde wordt losgelaten en het normale menselijke ras uitsterft - “De laaste man op aarde” (Vincent Price), “the Omega Man” (Charlton Heston) en de allerlaatste remake werd dan “I am Legend” met Will Smith.

Dracula in de Opera
Maar laten we het niet te ver gaan zoeken, want in 2005 bracht de Music Hall in Antwerpen een musicalversie van “Dracula” op de planken. Deze productie was in handen van Geert Allaert en onze Vlaamse musical scoorde zelfs 4 Vlaamse Musical Awards 2006: Hans Peter Janssens werd de beste mannelijke hoofdrol, Jaak Van den Velde deed het lichtontwerp, Frank Van Laecke voor de regie en Allard Blom voor de vertaling van het stuk.

Duistere krachten – plus en minpunten
Onze goedgeklede vampier beschikt in de meeste films over een aantal vreemde krachten, hulpjes en handelingen die hem door zijn bizarre vorm van onsterfelijkheid heen helpen – ook heeft hij gelukkig een aantal zaken waar hij niet zo goed tegen kan:

- het besturen van rijtuigen, schepen om zijn doodskist te vervoeren,

- hij kan zich in een vleermuis, hond of een wolf veranderen,

- zich verspreiden of oplossen in de vorm van mist en wind,

- hij dient uitgenodigd te worden om te kunnen toeslaan,

- hij wordt bediend door een vreemde knecht of bultenaar,

- hij heeft dient regelmatig bloed te drinken om te kunnen overleven en jaagt daarom meestal achter jonge maagden of mooie vrouwen en

- wijwater, look, zilver, kruisbeelden en houten staken zijn hem niet welgevallig.

Seks, onsterfelijkheid en de vrije wil als sleutel
Met de jaren zijn er genoeg serieuze filmboeken over het Dracula fenomeen geschreven. Alles werd Freudiaans ontleed en onze denkbeeldige vampier mocht zijn ziel blootleggen op de canapé der psychoanalyse. Daarom kunnen we er niet onderuit en vermelden het feit dat de meeste Dracula films zeer “erotisch” en “seksueel” geladen verhalen zijn. Ten eerste omdat de eerste films zich in een Victoriaanse omgeving afspelen, waar de seksuele ondertonen redelijk verborgen blijven, maar reëel en prikkelend aanwezig zijn. We gaan er niet in detail over uit wijden. Het seksueel element in het verhaal werd met de jaren meer en meer naar voren geschoven, het was dit niet in te dijken en zo ontaarden sommige minder goede prenten dan ook in een excuus om mooie dames in doorschijnende nachtgewaden ten tonele te voeren. Die dan enkele seconden later luid gillend half naakt over de set huppelen achterna gezeten door een losgeslagen vampier. Waarbij het bloedbad de onderliggende seksuele daad moet verkleuren. Bij Dracula is één van de basisthema’s de onsterfelijkheid van de bloedzuigende snoodaard. Het is geen goddelijk geschenk maar een deel van zijn verbond met de duivel. De duivel kan hem echter niet het “volwaardige proces” aanbieden en reikt Dracula een wreedaardig afkooksel aan. De hanglanger van de duivel kan alleen in leven blijven door “maagdenbloed” te drinken. Dat rode vocht zal zijn aftakelend lichaam keer op keer weer vernieuwen. Een tijdelijk proces dat herhaald dient te worden. Tijdens dit ritueel worden de gebeten slachtoffers mede-erfgenamen van de prins der duisternis. Ze zijn op hun beurt ook vervloekt en worden zelf ook vampiers. Het drinken van maagdenbloed was maar goed voor enkele films want het werd natuurlijk niet houdbaar in de verhalenreeksen. Ging hij wel overal maagden vinden (grapje)? En al vlug wordt er overgestapt naar het drinken van gewoon bloed en wordt er geen onderscheid gemaakt tussen mannen- of vrouwenbloed. Ook streeft deze adellijke bloeddrinker er naar om een rijk uit te bouwen, een gezin te stichten en een rijk van vampiers op aarde te laten regeren. In boeken en films zoals “an interview with a vampire”, onze mooie “Buffy” en de krachtdadige “Blade” gaat men er vanuit dat het rijk van de vampiers al onder ons bestaat en dat dit verborgen maar parallel loopt met onze samenleving en dat wij de gewone stervelingen het voedsel zijn voor hun rijk. Schijnbaar is de vampier in het klassieke verhaal nooit echt de almachtige trawant van de duivel. Net als zijn heer kan hij enkel door verleiding en listen te werk gaan. Natuurlijk kan hij onderweg iemand doden maar als hij een huis betreedt dient hij eerst toestemming te krijgen van de eigenaar. Hij moet zijn slachtoffer zien te verleiden en zo toestemming zien te krijgen om binnen te mogen. De vrije wil van de mens (de sterveling) speelt hier dan een grote rol. Maar eens deze barrière doorbroken kan ook het eerste bloed gedronken worden.

Van Helsing – de ridder van de Heer
Van Helsing is een Amerikaanse film uit 2004. De hoofdrollen zijn voor Hugh Jackman en Kate Beckinsale. De film werd niet goed onthaald maar bevat bijzondere eigenaardigheden. De hoofdpersoon is gebaseerd op de Nederlandse vampierjager Abraham van Helsing uit het boek Dracula van Bram Stoker. Hij ontdekt echter dat hij vroeger de voornaam "Gabriël" droeg en zo wordt er gespeculeerd dat hij de aartsengel Gabriël is. Spijtig genoeg wordt dit niet verder uitgewerkt, anders hadden we beelden gekregen uit de oorlog in de Hemel (voorbestaan). Helaas! Een gemist moment. In de film worden al de andere horrorcreaturen in het verhaal verwerkt en duiken het monster van Frankenstein en de Weerwolf op. Van Helsing is in dienst bij de Heilige Orde van de RKK. Zij sturen hem samen met Carl, een leerling-monnik en wetenschapper (te vergelijken met Q uit James Bond en uitvinder van gadgets). In Transsylvanië trachten zij Dracula te vermoorden. Dracula stierf reeds in 1462 na een gevecht met Van Helsing. Maar toen Dracula in de Hel kwam vroeg hij Satan een eeuwig leven. Satan gaf het hem in ruil voor zijn ziel. Dracula kan nu eeuwig leven, maar moet wel bloed drinken om zichzelf in leven te houden. Hij kreeg ook vleugels om het gemakkelijker te maken om mensen te doden. Samen met zijn drie vampiervrouwen belagen zij het naburige dorp en trachten ook via experimenten een vampiernageslacht op de wereld te zetten. Van Helsing leert Anna kennen die ook jacht maakt op Dracula Samen met Carl trekken ze naar het slot van de graaf. Daar ontdekken ze de geheime spiegel en komen bij het kasteel van Dracula. Er ontstaat een eindgevecht tussen Van Helsing en Dracula plaatsvindt. De duistere graaf wordt gedood maar Anna wordt ook per vergissing dodelijk gewond. De laatste scène is die waarin Van Helsing en Carl Anna begraven en haar graf aansteken. Terwijl Carl enkele Latijnse teksten voorleest, ziet Van Helsing Anna en haar familie in de lucht. Ze wordt verenigd met de mensen die haar zijn voor gegaan en krijgt men een glimp van onze geestenwereld.

Blade – de vampierendoder
Blade (Wesley Snipes) is het kind van een zwangere Afro-Amerikaanse vrouw die gebeten is door een vampier. Blade groeit op als half-vampier maar wordt opgevoed door “De Daywalker” de schrik van alle vampiers. Deze krijger leid Blade op tot vampierjager. Zijn techniek om de ondoden een kopje kleiner te maken bestaat uit een combinatie van gevechtssporten en vuurwapens. Er zijn drie Blade films gemaakt: Blade (in LA), Blade II (de Russische connectie) en Blade Trinity waar hij ondersteund wordt door twee jongere helden. In deze films duiken duistere symbolen, rituelen en verbonden op die de tegenhanger zijn van de christenwereld. De vergaderzaal wordt het “House of Erebus” genoemd, daar vergadert de vampier-schaduwraad. De jongere vampieren willen de “volbloed”-vampieren die een hogere status bezitten van hun macht ontnemen terwijl Blade (de half-vampier) een serum tracht samen te stellen om zijn dorst naar bloed te onderdrukken. Ook streeft men naar een geneesmiddel tegen het vampirisme. Ook is er sprake van geschriften uit de Oudheid, de bijbel van de vampiers en de vampier-bloedgod “La Magra”. Blade wordt overrompeld en meegenomen naar de Tempel van de Eeuwige Nacht. Daar zal zijn rivaal via het zonnlichtbestendige bloed van Blade de god La Magra weer tot leven brengen. Ook dienen de 12 leden van de vampierraad geofferd te worden. Via het ritueel wordt Frost de sterkste vampier ter wereld. Maar gelukkig loopt alles mis en Blade kan de oppervampier een hoge dosis bloedverdunner inspuiten en deze ontploft. Opgeruimd staat netjes!

Het kwaad technologisch opgewaardeerd – de hogepriester van het kwaad
Nu spring ik van het vampierverhaal naar de “Star War” Saga een reeks van twee keer drie films. Niet echt iets met vampiers, maar een dubbele trilogie in de verkeerde volgorde. Vervelend maar je kunt u er niet tegen verzetten. Het is nu eenmaal het offensief van George Lucas omdat zo te presenteren. Persoonlijk vond ik het een zeer goede serie. De eerste film, “A new hope”, overdonderde me volledig en ik was gebeten door de Space Opera toestanden. De X-wing fighters waren mijn ding. Die voerden me mee naar mijn jeugdjaren en de luchtgevechten van Spitfire en Messersmit uit mijn naoorlogse droomwereld. Maar goed we gingen het over het kwaad hebben. In Star Wars hebben we de Boze Keizer en Darth Vader het dodelijke instrument van het Keizerrijk. Darth Vader is al vlug vertaald naar “duistere vader” en geeft de mysterieuze link weer met jonge prinses en Luke Skywalker. Het geslacht Skywalker is voorbestemd om het evenwicht te herstellen tussen goed en kwaad. Maar de kinderen zullen gedwarsboomd worden door de getormenteerde Anakin Skywalker (=Darth Vader en de vader van Luke Skywalker en Leia Organa. In het tweede deel tracht Luke Darth Vader te doden en even lijkt het op Oedipus Rex – maar Luke kan het niet aan en de score blijft 1-0 voor de duistere overlord. En alhoewel de Boze Keizer het kwaad in handen heeft is het Darth Vader die de waandaden pleegt in de hoop macht, roem en glorie te oogsten aan de zijde van zijn duistere mentor en heerser. Darth Vader lijkt in zijn zwarte ‘battledress’ of wapenrok het negatieve spiegelbeeld van de hogepriester uit het Oude Testament. Zijn helm lijkt een overgrote Duitse helm van WO II en verwijst naar de SS gruwelijkheden uit die periode. Maar er is meer: zijn kleurrijke borstplaat is voorzien van een instrument om zijn ademhaling en stemgeluid te regelen, maar lijkt op de borstplaat en de urim en tummim van de hogepriester. Ook heel dat geflikflooi met de “FORCE” is een verwijzing naar het gebruik van het priesterschap en alhoewel heel het verhaal zich afspeelt in een wetenschappelijke en hoogtechnologische wereld met ruimtetuigen, robots en gekloonde krijgers blijft de “KRACHT” een ingrijpende factor in het leven van de wezens van dit gedeelte van het universum. Yoda gebruikt en onderwijst de handelingen met de goede zijde van de KRACHT terwijl Darth Vader de duistere krachten opzoekt en uitbuit. Darth Vader is misschien wel geen vampier maar is net als Dracula de slaaf van zijn duistere heerser. Darth Vader is een monster, een ondode, gesneuveld in het duel tegen Ben Obi-Wan-Kenobi en tot leven gebracht door de duister Keizer en in leven gehouden door zijn zwart pak het kunstmatige omhulsel van de duistere kant van de Force.