De Kerk in Revolutionair Gebied
J. L.W.van Langendijk ( zie ook 'Mormoons Forum' onder aan deze pagina )

Wat doet de mormoonse kerk in Latijns-Amerikaanse landen?
Werken wij mee aan de ontvoogding van de massa? Slaan wij de handen in elkaar met andere christenen die onvermoeibaar voor de verdrukten strijden? Of kiest de kerk de zijde van de machthebbers, gesteund door de Verenigde Staten, aangezien de kerk opereert met duizenden Amerikaanse zendelingen?

Het is gevaarlijk om deze vragen zo zwart-wit te stellen, omdat in feite meteen een naief ultimatum wordt gesteld: wie zich niet publiek opstelt tegen uitbuiting en repressie is medeplichtig aan de ellende en de verdrukking! Maar zo simpel is het niet.

Ik beweer niet hier een definitief antwoord te kunnen geven op de gestelde vragen, maar ik wil wel proberen enkele aspecten te belichten die uitnodigen tot nuancering en tot een meer doordachte evaluatie van de mormoonse situatie in Latijns-Amerika. Enkelen zullen mijn opmerkingen "te politiek" vinden, terwijl de meesten zullen oordelen dat ik niet ver genoeg durf gaan. Laten we samen zoeken, met eerbied en liefde.

In de eerste plaats moet men weten dat de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen reeds een gigantisch werk in Latijns-Amerika verricht. Dertig jaar geleden waren er praktisch geen heiligen der laatste dagen in dit werelddeel. Thans zijn er vele honderduizenden verspreid over honderden ringen en zendingen. Tegen 1990 - over zeven jaar - zullen er naar schatting 1.200.000 leden zijn. En over zeventien jaar tuseen de twee en drie miljoen. Dit is het resultaat van enorm veel werk en offers. Deze groei meet zich echter niet alleen in ledenaantal, maar ook in de mate van bekering en persoonlijke groei van elk betrokken individu. Elk van die honderduizenden bekeerlingen werd onderwezen, ontving waarheid en licht, ging door een proces van loutering en ontplooing en gaat nu dagelijks verder in de principes van het herstelde evangelie, dat zowel aan de geestelijke als aan de materiele behoeften tegemoet wil komen.

Met de bekeringsarbeid gaat immers de organisatie van gemeenten en wijken samen, de vorming van leiderschap, de ontwikkeling van sociale en culturele programma's, de vitale vestiging van de welzijnszorg, de opbouw van medische en onderwijsfaciliteiten, talrijke kleinschalige projecten, enz. De geweldige groei van de kerk is het sterkste bewijs van wat het herstelde evangelie van Jezus Christus aan deze volken te bieden heeft. In dit opzicht voert de kerk reeds een eigen, maar vredelievende revolutie in Latijns-Amerika.

Een tweede aspect betreft de verhouding tot de Verenigde Staten. Aan de ene kant weten wij dat vele van onze Noord-Amerikaanse broeders en zusters nog sterk "Amerikaans" denken: hun land is uitverkoren, hun economische systeem is het beste, hun politieke leiders wijze en rechtvaardige mannen, enz. Aan de andere kant is het Amerikaanse optreden de laatste twintig jaar onder zware verdenking komen te staan: machtscorruptie in eigen huis, steun aan geweldadige regimes, uitbuiting van de Derde Wereld, enz.

In de groeiende "internationale kerk" - buiten de Verenigde Staten - heerst daarom een zekere spanning onder heel wat heiligen der laatste dagen. Pro-Amerikaanse en anti-socialistische uitspraken van sommige leiders worden niet in dank afgenomen. Ook het paternalisme en de culturele onaangepastheid van lesboeken en andere publikaties worden wel eens op de korrel genomen. Gelukkig groeit er bij de Amerikaanse kerkleiders een duidelijke bereidheid om de gemelde problemen onder ogen te zien en naar geschikte oplossingen te streven. Men beseft nu dat woorden als " socialisme" en "communisme" al naar gelang de omstandigheden en de accenten geheel andere betekenissen kunnen hebben. Men beseft nu dat vele culturele, economische en politieke waarden aan de essentie van het evangelie voorbijgaan.

In Latijns-Amerika neemt die gespannen verhouding tot de Verenigde Staten echter veel dramatischer dimensies aan. De fundamentele strijd in de meest Latijns-Amerikaanse landen concentreert zich immers op rechtse regimes die door de Verenigde Staten gesteund worden. De kerkleden behoren tot het volk, tot de massa die zich uit levensnoodzaak tegen deze dictoriale en repressieve regeringen afzet. Deze leden willen zeker niet geindentificeerd worden met een kerk die kapitalistisch-Amerikaans zou zijn. Zij vrezen terecht dat zij door de linkse guerilla of bij een machtswisseling door de machthebbers als "pro-Amerikanen" vervolgd zouden worden. Maar paradoxaal genoeg is het voor de mormoonse kerk in Latijns-Amerika ook zeer moeilijk zich vijandig te betonen ten overstaan van het rechtse regime. Het is immers indirect dank zij de goede relatie tussen de politieke machthebbers en de Verenigde Staten dat de kerk op brede basis zendingswerk kan verrichten en bouw- en welzijnsprojecten kan opzetten. Een veilig evenwicht vinden tussen die tegenstrijdige eisen is zeker de moeilijkste opdracht voor de mormoonse kerk in Latijns-Amerika.

Het derde aspect betreft onze verhouding ten overstaan van de mensenrechten. Hier mag geen enkele twijfel bestaan: uiteraard veroordeelt het evangelie van Jezus Christus elke vorm van geweld en van repressie; uiteraard geloven wij in rechtvaardigheid, vrijheid en bescherming van het individu. En het spreekt voor zich dat onze Latijns-Amerikaanse broeders en zusters, die moedig voor de verdediging van deze principes uitkomen, onze volle steun verdienen. Sommigen van hen zijn ten prooi gevallen aan de repressie: ook onder heiligen der laatste dagen tellen wij bannelingen, gemartelden en vermisten. Soms worden zij door rechts vervolgd omdat zij voor sociale rechtvaardigheid uitkomen; soms worden zij door links vervolgd omdat zij bij een "Amerikaanse" kerk zouden horen. Het spreekt dat wij als individuen niet neutraal kunnen blijven wanneer mensenrechten geschonden worden. Wij hebben de plicht open te staan voor alle informatie hieromtrent en waar mogelijk deel te nemen aan gepaste actievormen.

Toch is voorzichtigheid geboden wanner iemand eist dat de kerk als institutionele organisatie politiek stelling zou nemen. Men moet er de draagwijdte en de mogelijke gevolgen van beseffen. De mormoonse gemeenschap blijft immers, ondanks de groei, een minderheid in Latijns-Amerika. Temidden van revolutionaire toestanden neemt men makkelijk wraak op minderheden, waarvan de leiding "opruiend" zou hebben gesproken. We moeten proberen te vermijden dat ontelbare onschuldigen onnodig de gruwelen van repressie zouden ondergaan.

Ten slotte is er een vierde aspect waar we de aandacht op moeten vestigen. De groei van de mormoonse kerk steekt meer en meer de ogen uit van de gevestigde christelijke kerken. Bijna alle bekeerlingen komen immers uit katholieke en protestante milieus. In vele gevallen hebben deze christelijke kerken bindingen met de politieke machthebbers en kunnen zij hun invloed uitoefenen om maatregelen tegen de mormoonse kerk te laten treffen. In het Midden-Amerikaanse Nicaragua, een van de weinige landen waar een linkse revolutie slaagde met de hulp van een brede christelijke basis, werd de mormoonse kerk onlangs voorwerp van hevige vervolging, blijkbaar gevoed door interne opruiing uit de christelijke hoek. De anti-Amerikaanse sfeer geeft daartoe een makkelijke aanleiding. In Chili heeft een anti-mormoonse christelijke lobby bij de regering aangedrongen om de groei van de mormoonse kerk door allerlei beperkende maatregelen te dwarsbomen. Het is nog niet gelukt, om de paradoxale reden dat het rechtse regime van Pinochet de mormoonse kerk als "Amerikaanse" organisatie niet wil storen. Een reden die dan weer door lokale heiligen der laatste dagen als erg ongelukkig ervaren wordt in hun verhouding tot de rest van de bevolking...

Wat kunnen we besluiten na deze bondige opsomming van enkele aspecten? De toestand is niet simpel. De behoeften zijn groot. Radicale oplossingen zijn niet direct duidelijk. Een ding is echter zeker: het herstelde evangelie van Jezus Christus beoogt de fundamentele oplossing voor al deze mistoestanden, namelijk door een grondige mentaliteitsverandering van het individu, door persoonlijke bekering, geestelijke instelling en diepe christelijke naastenliefde, ook en vooral van de machthebbers. Daar is het heel de zending van de kerk om te doen.

De fout van sommige revolutionairen is misschien dat zij de andere steeds en alleen als gruwelijke vijand beschouwen, als het beest dat uitgeroeid moet worden, wil er ooit sprake zijn van een nieuw en rechtvaardig bestaan. En natuurlijk kan men die houding begrijpen, als men ziet wat sommige regimes op hun geweten hebben.... Toch predikt het evangelie van Jezus Christus niet de wraak, niet de uitroeiing van de vijand, niet uitendelijk dezelde gruwelijke middelen. Het evangelie predikt dat de vijand veranderd kan worden door lankmoedigheid en geduld, dat hij bekeerd kan worden door Geest van God.

 

Uit: "Horizon" Jan.1983, 2e Jaargang nr.1

 

Mormoons Forum

Vredelievende Revolutie
Een heel evenwichtig artikel, helaas lezen we maar al te vaak ongenuanceerde en negatieve berichtgeving over de 'twijfelachtige' bedoelingen van allerlei nieuwe kerkgenootschappen in ontwikkelingslanden. Daarbij word commentaar geleverd op de vaak heel succesvolle aanwezigheid van een bepaald kerkgenootschap waarvan de meeste mensen (en soms zelfs de schrijver) niet eens goed op de hoogte zijn wat de bepaalde stroming nu eigenlijk inhoudt. Ook de zinsnede " de kerk voert reeds een eigen, maar vredelievende revolutie in Latijns-Amerika." spreekt me bijzonder aan.

Oorzaak en Gevolg
We kunnnen natuurlijk niet ontkennen dat er een oorzaak is waarom men in het algemeen de aanwezigheid van ook onze kerk in ontwikkelingslanden als minder gewenst beschouwd. De meeste kerkleden wonen inmiddels dan wel buiten de VS, maar we blijven voorlopig in de ogen van anderen toch wel degelijk een 'amerikaanse' kerk. En dat is eigenlijk ook een heel gerechtvaardigde conclusie: Salt Lake City is zowel historisch als bestuurlijk het centrum van de kerk, we zien weining culturele diversiteit in de allerhoogste leiding, en de niet-Amerikaanse leiders gaan volledig op in de organisatie. Men verhuist onmiddelijk naar de VS, schrijft engelstalige boeken, geeft engelstalige toespraken, is in feite nog nauwelijks bij het land van oorsprong betrokken, waar zij toch eigenlijk zoveel 'eigenheid' te bieden hebben. Een dergelijke gang van zaken benadrukt nog eens dat het opschrift 'amerikaanse kerk' niet uit de lucht gegrepen is. Een mormoonse aanwezigheid in ontwikkelingslanden word daarom ook als een amerikaanse aanwezigheid gezien. Voeg daar nog bij dat amerikaanse heiligen der laatste dagen als uiterst conservatief te boek staan (men stemt tegenwoordig massaal Republikeins) dan moet je natuurlijk niet gek staan te kijken dat een mormoonse aanwezigheid in niet-westerse landen word ervaren als een conservatief-amerikaanse vertegenwoordiging. De associatie naar CIA en ondemocratische inmenging in binnenlandse aangelegenheden ligt dan snel voor de hand, niet ten onrechte overigens, denk maar eens aan de beruchte dictator Pinochet in Chili die door de amerikanen in het zadel werd geholpen. Men had weinig op met een socialistische president Salvador Allende en het detail dat hij op democratische wijze door de Chilenen tot president was gekozen werd achteloos aan de kant geschoven.

Goddelijk Alternatief
Het probleem door de vorige schrijver aangeduid, dat we door de buitenwereld als 'amerikaanse' kerk worden gezien, heeft volgens mij ook te maken met de manier waarop onze kerk is georganiseerd. Er is nauwelijks 'inbreng' van buiten de VS, politiek conservatisme staat haaks op culturele diversiteit en de onvermijdelijke veranderingen die een dergelijke diversiteit nu eenmaal met zich mee brengt. In Belgie en Nederland bestaan onder de bevolking ook allerlei angsten voor aantasting van nationale structuren, een diepgewortelde angst voor alternatieven zorgt er voor dat we angstvallig vasthouden aan onze nationale 'identiteit', alhoewel vrijwel niemand nu eigenlijk weet wat dat begrip inhoudt. Degenen die het wel weten scharen zich al heel snel aan de kant van bepaalde politieke partijen waar de meeste weldenkende mensen absoluut niets mee van doen willen hebben.
Het Mormonisme is historisch gezien nu juist een omhelzing van het 'alternatieve' bij uitstek; denk aan het meervoudig huwelijk, collectieve economische aanpak, Utah als eerste amerikaanse staat die de vrouw het stemrecht verleende, enz . Onder druk van de buitenwereld word geloof in het 'goddelijk alternatief' ingewisseld voor de allerdaagse 'menselijk realiteit'. Spiritualiteit word verward met consumptiedrang waar met name president Spencer W. Kimball ons zo voor waarschuwde. Ik denk dat we terug moeten naar ons uitgangspunt, onze basis, niet noodzakelijkerwijze naar polygamie en de Verenigde Orde, maar naar hoop en vertrouwen dat het herstelde evangelie ook nu nog veel te bieden heeft in sociaal-economische zin. Buitenstaanders zien een 'amerikaans' geloof dat volgens hen kapitalisme, grenzeloze consumptie, en vernietiging van het culturele en ecologische milieu exporteert, i.p.v. de waarden van het evangelie die juist het tegenovergestelde willen bewerkstelligen. Het artikel 'De Kerk in Revolutionair Gebied' beschrijft al iets van dat spanningsveld, de vraag blijft hoe we van een conservatief imago kunnen afkomen en diversiteit beter tot haar recht kunnen doen laten komen.

lees ook de 'Mormoons Forum' discussie: Wereldwijd Christelijk Fundamentalisme