Mormoon te Jezus-Eik

De Amerikaanse historicus Craig Harline reisde ooit als mormoonse zendeling naar België. Nu schrijft hij boeken over het alledaagse leven in de Lage Landen van de 17de eeuw. Zijn verhalen baseert hij op authentieke bronnen. ,,Gelukkig is de werkelijkheid meestal vreemder dan je ooit zou kunnen verzinnen.''

Kleine verrassing: de Amerikaan in de hotellobby spreekt vloeiend Nederlands, mét Vlaamse tongval. Historicus Craig Harline (47) uit Utah is even in Amsterdam ter ere van zijn pas verschenen derde boek. Net als de beide vorige speelt 'De wonderen van Jezus-Eik' zich af in de 17de-eeuwse Lage Landen. Hoezo raakt een Amerikaan daarin verzeild?

Harline -spreek uit: Harlien- lacht breed. Zonder zijn zendelingservaringen, zegt hij, was hij geen historicus geworden. ,,Ik was zo'n nette jongen in donker pak en wit overhemd die je weleens in de stad ziet lopen.'' Harline is mormoon, en op zijn negentiende ging hij de wijde wereld in. Dat hoort er nu eenmaal bij als je lid bent van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. Harline wilde naar Europa. Hij leerde Nederlands, en vol verwachting trok de jeugdige missionaris naar België.

De praktijk van het zending bedrijven bleek verre van eenvoudig. ,,Ik vond langs de deuren gaan niet zo plezant. Het is in Europa heel lastig mensen te overtuigen. Op een gegeven moment besefte ik: sommige mensen zijn gelukkiger als ze in hun eigen geloof blijven.'' In Frankrijk en België gelden de mormonen als een sekte.

,,Hier in Nederland is het beter omdat er een langere traditie is van verschillende godsdiensten naast elkaar. Ze denken hier niet metéén dat je gek bent. Maar ze vinden je wel een beetje raar. Mensen beginnen altijd over polygamie, terwijl dat in 1890 is afgeschaft. De alledaagse mormoon is niet zo, alleen fundamentalisten houden daaraan vast. Maar Al-Kaida is ook niet de islam.''

In België raakte Harline geïntrigeerd door de historie van de Lage Landen -de tijd van de Contrareformatie. Terug in Utah ging hij kerkgeschiedenis studeren. Inmiddels heeft hij drie uiterst leesbare, lovend besproken boeken op zijn naam staan -alledrie over religieus leven in de 17de eeuw. En elke zomer trekt hij zich een paar maanden terug in Nederlandse en Vlaamse archieven.

Juist de misvattingen over mormonen, zegt Harline, hebben hem tolerant en begripvol gemaakt. ,,Het was een extra motivatie. Ik heb gedacht: als ik zelf andere geloven bestudeer, wil ik die zo serieus mogelijk nemen. Ik denk dat elk mens zo behandeld wil worden. Ik wil niet dat jij denkt dat alle Amerikanen gelijk zijn. Of alle mormonen. Dus probeer ik andermans godsdienst zo sympathiek mogelijk te beschrijven. In dit laatste boek probeer ik een 17de-eeuwse Vlaamse katholiek te zijn. Ik wil dat geloof begrijpen zoals de gelovigen het zélf begrijpen. ''

Mormonen hebben volgens hem méér gemeen met protestanten en katholieken dan die twee religies denken. ,,Als je een jonge zendeling bent, benadruk je de verschillen. Maar hoe meer ik die religies bestudeer, hoe vager alles wordt. Ik zie nu veel meer de overeenkomsten. Ik ben nog steeds tevreden als mormoon, en de openbaringen waarin wij geloven zijn best interessant. Maar uiteindelijk zijn ze niet zo belangrijk. Door andere godsdiensten te bestuderen zijn die óók een deel geworden van mijn persoonlijke religie. Er zijn dingen in het katholicisme waaraan ik nu veel waarde hecht. Ik ben een regelmatig bijwoner geworden van de vespers in de abdij van Averbode. Er is veel mooie muziek in de katholieke kerk, prachtige kunst. Hebben wij niet. Nu denk ik: er zijn mormonen die gelukkiger zouden zijn als katholiek. En omgekeerd.''

In 'De wonderen van Jezus-Eik' beschrijft Harline op basis van authentieke documenten de geschiedenis van enkele mirakelgevallen. In het ene verhaal beleeft een fantasierijke prostituee wonderlijke avonturen als ze de heilige hostie heeft weggegooid. In een ander stroomt er dankzij Maria ineens weer melk uit de borst van een uitgeputte moeder. Een derde beschrijft opkomst en sneue ondergang van bedevaartsoord Jezus-Eik. De verhalen geven vooral een mooi beeld van de kloof tussen volk en kerk. De eenvoudige gelovige snakte naar wonderen, zag ze ook overal. De kerkelijke hiërarchie was helemaal niet zo blij met al die bovennatuurlijke verschijnselen.

In de hoogtijdagen van de Contrareformatie was de rk kerk extra voorzichtig, zegt Harline. Vooral in de grensstreek dachten katholieken dat protestanten met de pen in de aanslag zaten om de nieuwste roomse malligheden belachelijk te maken. ,,Daarom nam de kerk het mirakelonderzoek zo serieus. De autoriteiten erkenden een wonder pas als ze helemaal zeker waren: hier is het bewijs. Nee, natuurlijk overtuigde dat protestanten niet. Maar dan was hun spot tenminste beter te verdragen.''

Waar ligt uw sympathie? Bij de protestantse visie op wonderen of bij de rooms-katholieke?

De historicus lacht. ,,Voor mij persoonlijk? Moet ik dat zeggen? Luther en Calvijn geloofden in geen enkel mirakel. Dat kan ik hen moeilijk nazeggen. Want als ik die 17de-eeuwse documenten lees, vind ik ze echt ontroerend. Ik vind de protestantse opvatting niet slecht, maar ik voel me bij die andere visie meer thuis. Er zijn genezingen die we niet kunnen duiden met natuurlijke verklaringen. Totdat we die hebben gevonden, moet ik zeggen: dit is onbegrijpelijk, dit is bovennatuurlijk.''

De rooms-katholieke hiërarchie staat volgens Harline nog steeds behoorlijk terughoudend tegenover wonderen. ,,De kerk is gebaséérd op een mirakel: de verrijzenis van Christus. Zij zal wonderen dan ook nooit ontkennen. Maar ze probeert de stroom wel in de hand te houden. In Lourdes zijn er de afgelopen eeuw 2000 bovennatuurlijke genezingen geweest. De kerk heeft er maar 67 bevestigd. Medjugorje in Herzegovina is een van de grootstebedevaartsoorden van Europa. De katholieke autoriteiten weigeren tot op de dag van vandaag die Mariaverschijningen te erkennen.''

Zijn volgende boek betreft een heel andere kwestie: een fraai generatieconflict in de 17de eeuw. Harline vond in de archieven documenten over een opstandige domineeszoon uit de buurt van Den Bosch.

 

bron: http://www.trouw.nl/krantenarchief/2003/12/17/2178455/Mormoon_te_Jezus-Eik.html

 

Lees meer over het werk van Craig Harline